สิ่งก่อสร้างและสถานที่

ตำนาน “พลายจำเริญ”         พลายจำเริญ หรือ คชานุสรณ์ เป็นวรรณกรรมท้องถิ่นเรื่องหนึ่งของเมืองนครศรีธรรมราช ต้นฉบับบันทึกลงในกระดาษห่อใบชาที่เย็บติดรวมเป็นเล่ม เป็นเรื่องราวของช้างแสนรู้ซึ่งเคยมีตัวตนจริงๆ ผู้เฒ่าผู้แก่เล่าสืบกันมาว่าช้างเชือกนี้มีความฉลาดและรู้ภาษามนุษย์ และเป็นช้างที่มีลักษณะต้องตามตำราคชลักษณ์ “ช้างเนียม” ซึ่งเป็นช้างสงคราม มีลักษณะเป็นมงคล คือ มีกายดำ นิล เล็บดำ ขนทวน และมีหางเป็นพวงยาวกวาดดิน ” ในหนังสือ “พระสมุดตำราแผนคชลักษณ์” ได้อธิบายลักษณะของช้างเนียมไว้ว่ารูปพระคชลักษณ์ช้างเนียม ๓ ประการ ๓ ช้าง ในนี้        ทีนี้ช้างเนียม ๔๒ ตัว รูปพระคชลักษณ์ตัวนี้มีนามชื่อว่า มณีจักร ราชาเนียมเอก มีพรรณลักษณะ สงสถานตนนั้นสั้นก็สั้นกว่าเนียมโท และงานั้นเป็นจาวมะพร้าว ยาวแต่สองนิ้วเข้ามาจนไพรปาก กล้าหาญนักทรงเสด็จราชา ชนะศัตรูทุกทิศแล        ทีนี้ช้างเนียมโท ๔๓ ตัว รูปพระคชลักษณ์ตัวนี้มีนามชื่อว่า มณีจักรราชาเนียมโท

วัดพระธาตุชัยมณีศรีฆะโลก (วัดเขาปูน) ตั้งอยู่ที่ ม.8 ต.พรหมโลก อ.พรหมคีรี จ.นครศรีธรรมราช เป็นวัดราษฏร์ในสังกัดคณะสงฆ์ฝ่าย มหานิกาย ที่ได้ชื่อว่าเขาปูน เป็นเพราะในบริเวณวัดมีภูเขาเล็กๆ ลักษณะเป็นภูเขาหินปูน จึงได้ชื่อว่า เขาปูน ประตูทางเข้าวัด อุโบสถ จุดเด่นของวัดคือ เจดีย์พระธาตุชัยมณีศรีฆะโลก ตั้งอยู่บนยอดเขา ทรงระฆังคว่ำสีขาว มีบันไดขึ้นไปถึงเจดีย์จำนวน 300 ขั้น ภายในเจดีย์ บรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า และมีพระพุทธรูปสำคัญหลายองค์ เช่น พระพุทธรูปปางมารวิชัย พระปางไสยาสน์ และปางสมาธิ อีกทั้งยังมีภาพเขียนเล่าเรื่องประวัติการสร้างวัดและรูปปั้นพระแก้วประดิษฐานอยู่ด้วย นอกจากนี้ บนยอดเขายังมีสำนักปฏิบัติธรรม พระบรมราชานุสาวรีย์ของสมเด็จพระเจ้าตากสิน พระนเรศวร พระปิยมหาราช หอระฆัง และรูปของสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี) ทางขึ้นไปยอดเจดีย์ ภายในฐานเจดีย์ วัดเขาปูน มีประวัติการสร้างวัดมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2320 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2508 ผู้สร้างเจดีย์บนยอดเขาปูน คือ พ่อท่านแก้ว หรือพระครูสมุห์แก้ว ปุญญภาโค ประวัติของพ่อท่านแก้ว

  ศาลพระเสื้อเมือง เป็นศาลสำหรับบูชาเทพเจ้าผู้ทำหน้าที่รักษาเมือง เรียกว่าพระเสื้อเมือง สันนิษฐานว่าตัวอาคารเดิมเป็นไม้ทั้งหลังภายในมีหอเล็ก ประดิษฐานเทวรูปเทพเจ้า (พระเสื้อเมือง) จำนวน 2 องค์ลักษณะคล้ายกับท้าวกุเวรราชในวิหารม้า วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร ต่อมามีผู้บูรณะเทวรูปั้น 2 องค์นี้และลงรักปิดทอง ทำหน้าที่ป้องกันภัยอันตราย รักษากำลังไพร่พล และให้ความอยู่เย็นเป็นสุขแก่ประชาชนและบ้านเมือง  ตามคติโบราณ เมื่อใดที่มีการตั้งบ้านเมืองก็มักจะสร้างศาลไว้ให้เทพารักษ์ผู้รักษาบ้านเมืองด้วย (องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครศรีธรรมราช, 2556, น. 2) ศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช ตั้งอยู่ด้านทิศใต้ของหอนาฬิกา ห่างจากศาลากลางประมาณ 100 เมตร สันนิษฐานว่าคงจะเป็นบริเวณกลางเมืองในอดีต และคงสร้างขึ้นในสมัยอยุธยา หันหน้าไปทางทิศตะวันตก ในระยะหลังปรากฏว่า ศาลพระเสื้อเมือง เป็นที่นับถือของชาวจีนเป็นจำนวนมาก ศาลนี้จึงได้รับการบูรณะและตกแต่งขึ้นใหม่โดยเน้นศิลปะจีนแต่ยังคงใช้ชื่อ “ศาลพระเสื้อเมือง” ดังเดิม (องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครศรีธรรมราช, 2556, น. 2)         ประวัติศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช สิ่งศักดิ์สิทธิ์ คู่เมือง คู่แผ่นดิน ซึ่ง ภูมิ จิระเดชวงศ์ (2022) ได้กล่าวถึงประวัติของพระเสื้อเมือง ดังต่อไปนี้

พิพิธภัณฑ์หาดทรายแก้ว ตั้งอยู่ที่ 103/1 หมู่ 1 ตำบลท่าขึ้น อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นพื้นที่ติดชายทะเล เป็นพิพิธภัณฑ์ส่วนตัวของผู้ใหญ่เยิ้ม เรืองดิษฐ์ เดิมท่านประกอบอาชีพเป็นแม่ค้า ก่อนจะมาดำรงตำแหน่งผู้ใหญ่บ้าน และเป็นเจ้าของหาดทรายแก้วรีสอร์ท นางเยิ้ม เรืองดิษฐ์ เกิดวันที่ 8 ตุลาคม 2501 ณ บ้านเลขที่ 5 หมู่ที่ 1 ต.ท่าขึ้น อ.ท่าศาลา เป็นบุตรของนายเชย นางเขียน บุญสุวรรณ มีพี่น้อง 9 คน นางเยิ้ม เป็นคนที่ 6 พ่อแม่มีอาชีพทำนาอยู่ชายทะเล เลี้ยงลูก 9 คน ด้วยความยากลำบาก ลูกๆ ทุกคน จบ ป.4 ยกเว้น น้องๆ รุ่นหลังๆ นางเยิ้มเป็นผู้สนับสนุนส่งเสริมให้น้องๆ ได้เรียนต่อที่โรงเรียนใกล้บ้าน คือโรงเรียนทางขึ้น การไปโรงเรียน เดินไป ช่วงเช้าน้ำทะเลลด เดินริมชายหาดไปโรงเรียนทุกวัน