ประเพณีและเทศกาล

ขนมลา วัดเทวดาราม ตำบลท่าขึ้น อำเภอท่าศาลา เรียกขานกันว่า “ลาวัดเท” อ่านตรงตัวว่า /ลา-วัด-เท/ มาจาก ขนมลา ของอำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช ทำกันในบริเวณใกล้กับวัดเทวดาราม ตำบลท่าขึ้น เป็นลาเช็ด

ความเป็นมาของพิธีกรรมดังกล่าว ความกตัญญูกตเวที เป็นเครื่องหมายของคนดี และสำหรับชาวภาคใต้ส่วนหนึ่งของไทยนั้นก็ได้มีประเพณีหนึ่งที่แสดงออกถึงความกตัญญูต่อบรรพบุรุษที่ได้กระทำสืบต่อกันมาช้านานก็คือ “การไหว้บูชาครูหมอตายายโนรา” นั่นเอง “ครูหมอโนราและตายายโนรา” ในการรับรู้ของชาวบ้านถือเป็นสิ่งที่มีพลังอำนาจ สามารถบันดาลทั้งคุณและโทษแก่ลูกหลาน ทุกช่วงสำคัญในชีวิตจึงต้องทำ “พิธีเซ่นไหว้” เพื่อเป็นการบอกกล่าวและขอบคุณตายายที่ช่วยดูแลลูกหลานให้อยู่เย็นเป็นสุข หากลูกหลานเพิกเฉยไม่เคารพบูชา ไม่เซ่นไหว้ ลบหลู่ หรือทำตัวไม่เหมาะสม เช่น คบชู้ ลักขโมย เชื่อกันว่าจะ “ถูกลงโทษ” ทำให้เจ็บป่วยและไม่สามารถรักษาให้หายได้ด้วยการแพทย์แผนปัจจุบัน ซึ่งต้องแก้ด้วย “การบวงสรวง” ในทางกลับกันก็สามารถใช้พิธีกรรมเดียวกันนี้เพื่อ “บนบาน” ขอให้ท่านช่วยเหลือเรื่องสำคัญได้ (องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย, 2565) การบูชาครูหมอตายายในสายตระกูลตนนั้นถือเป็นเรื่องใกล้ตัว และสำคัญยิ่งเพราะเราจะทราบที่มาและเรื่องราวของครอบครัวผ่านการนับถือครูหมอ ซึ่งเป็นบรรพบุรุษประจำตระกูล ทั้งยังเป็นการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลในครอบครัว บุคคลในตระกูลให้แน่นแฟ้นขึ้นด้วย ซึ่งการไหว้หิ้งครูหมอประจำตระกูลนั้น ปีหนึ่งควรไหว้หนึ่งครั้งเป็นอย่างน้อย และ ไม่ควรที่จะละเลยบรรพบุรุษของตนไปไหว้บรรพบุรุษคนอื่น อย่างรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ถึงแม้ว่าจะนับถือครูหมอเหมือนกัน แต่รายละเอียดนั้นแต่ละครอบครัวย่อมมีความแตกต่างกัน  ดังนั้นเพื่อที่จะให้การสักการะบูชาเห็นผล ลูกหลานที่เป็นชนรุ่นหลังควรที่จะทำพิธีไหว้ครูหมอตายายด้วยตนเอง จะทำให้ทราบว่า ครูหมอตายายที่อยู่กับบรรพบุรุษเรามายังคงอยู่หรือไม่ สามารถช่วยเหลืออะไรได้บ้าง อย่างน้อยๆ เราก็ได้สื่อสารกับบรรพบุรุษด้วยตนเอง บอกกล่าวและขอพรด้วยตัวเอง ก็ย่อมได้รับพรจากบรรพบุรุษอย่างเต็มเปี่ยม  และเป็นการเสริมสร้างธรรมะแห่งกตเวทิตา หรือ การตอบแทนคุณ การระลึกคุณ ให้เกิดขึ้นในใจของเรา

ข้าวตอก  ถือเป็นสิ่งที่เป็นสิริมงคล คนไทยจึงนิยมใช้ข้าวตอกเป็นตัวแทนของความเป็นสิริมงคลที่มีความหมายดีต่อชีวิต ซึ่งในวิถีชีวิตของคนไทยตั้งแต่โบราณกาลมานั้นมักจะใช้เข้าตอกในพิธีและงานบุญต่าง ๆ  เช่น  งานบุญเข้าพรรษา เรามักเห็นข้าวตอกในงานพิธีต่าง ๆ เช่น การนำข้าวตอกไปวัดในงานบุญเข้าพรรษา เพราะว่าข้าวตอกเป็นอาหารที่เหมาะสมกับสภาวะและความเป็นอยู่ของพระภิกษุในฤดูกาลเข้าพรรษา เพราะเป็นอาหารที่สามารถเก็บไว้ได้นาน ความหมายของ “ข้าวตอก” ข้าวตอก ประกอบด้วยคำว่า ข้าว กับคำว่า ตอก ที่แปลว่า แตก  ข้าวตอกจึงหมายถึงข้าวเปลือกที่นำมาคั่วให้เปลือกแตกออกและเมล็ดข้าวบานเป็นดอกสีขาวนวล มีลักษณะคล้ายกับดอกมะลิ  ข้าวตอกกับงานบุญเข้าพรรษา เมื่อถึงงานบุญเข้าพรรษาของชาวจังหวัดนครศรีธรรมราช สิ่งหนึ่งที่เหล่าพุทธศาสนิกชนจะนำไปวัดก็คือ “ข้าวตอก”  เพื่อนำไปถวายพระในวันเข้าพรรษา นอกเหนือจากข้าวตอกแล้วก็จะมีน้ำตาลทรายด้วย  ซึ่งข้าวตอกที่นำไปถวายพระนั้น จะเก็บไว้ที่วัด พระ-เณรจะยังฉันไม่ได้ ต้องมีการฉลองก่อนตามประเพณี  “หลองตอก” หรือเรียกว่า  พิธีฉลองตอก ในวันพระถัดไป คือวันแรมแปดค่ำ เดือนแปด  ส่วนวันออกพรรษาจะมีการทำต้มไปวัดสำหรับการตัดบาตรหน้าล้อ และแขวนที่เรือพระ ตามที่พูดกันติดปากว่า “เข้าพร้อมตอก ออกพร้อมต้ม“ การฉลองตอกสำหรับวัดวาต่าง ๆ ในจังหวัดนครศรีธรรมราช จะมีการทำ “น้ำทิเรียน” ไปวัดด้วย เพื่อรับประทานกับตอก (ใช้แทนข้าวเหนียว)   ซึ่งในช่วงนี้จะเป็นฤดูกาลที่ทุเรียนสุกและได้เก็บผลผลิต  ไม่ว่าจะเป็นทุเรียนพันธุ์พื้นบ้าน 

คาบสมุทรมลายูและภาคใต้ของไทยปัจจุบันมีการแข่งนกกรงหัวจุกหลายประเภท แต่ที่ได้รับความนิยมจะมี 3 ประเภทคือนับดอก สากล เสียงทอง

“ลูกเห็ดทอด” เคียงคู่วันออกพรรษาเสมอมา กว่าจะเป็นลูกเห็ดทอด ไม่ง่ายเลย จัดจ้านด้วยเครื่องแกงถิ่มเอง หรอยถึงใจ หอมสมุนไพร ครบเครื่อง พร้อมหัวมันเทศตรูนเนื้อละเอียด มาคลุกเคล้ากับเครื่องแกง ปั้นเป็นลูก ๆ แล้วนำไปทอด เตรียมตักบาตรหน้าล้อ และแจกจ่าย เป็นกุศลบุญ ให้กับ พี่ น้อง ผอง เพื่อน

ประเพณีแห่นางดาน เป็นการบูชาเทพบริวารในคติพราหมณ์ด้วยแผ่นไม้กระดาน กว้าง 1 ศอก สูง 4 ศอก 3 แผ่นแทนพระจันทร์และพระอาทิตย์ พระธรณี พระคงคา สมมติแทนเทพทั้ง 4 รับเสด็จพระอิศวรหรือพระศิวะ

การกวนข้าวยาโค ถือเป็นพลังศรัทธาของพุทธศาสนิกชนชาวนครศรีธรรมราช ที่สืบทอดกันมาครั้งโบราณกาล โดยเริ่มต้นจากความเชื่อและความศรัทธา โดยมีการนำน้ำนมข้าวและผลผลิตทางการเกษตรมาร่วมกันกวนเป็นข้าวยาโค เพื่อถวายแด่พระภิกษุสงฆ์ ซึ่งถือเป็นการสร้างบุญกุศลอันยิ่งใหญ่ และผลบุญเหล่านี้จะส่งผลให้ผลผลิตในเรือกสวนไร่นา มีความ เจริญงอกงาม อุดมสมบูรณ์ และข้าวยาโคนี้ ยังถือเป็นข้าวทิพย์ หากใครได้รับประทานจะทำให้เกิดสิริมงคลแก่ชีวิต

สวดด้าน มีเฉพาะในวันธรรมสวนะ เวลาก่อนเพลก่อนพระสงฆ์จะขึ้นธรรมาสน์เทศน์ประชาชนที่มารอฟังการแสดงธรรมเทศนาอ่านหนังสือร้อยกรองเป็นภาษาถิ่นใต้