โบราณสถานและโบราณวัตถุ

ในศาลาแม่นางพระยาประดิษฐานรูปเคารพของ “แม่นางพระยา” ประทับนั่งท่าพับเพียบ ชาวบ้านหรือผู้ที่ศรัทธาจะมากราบไหว้ ขอพร เพื่อความเป็นสิริมงคล

คำว่า โยนี หรือ โยนิ (สันสกฤต: योनि yoni) เป็นภาษาสันสกฤตหมายถึงอวัยวะเพศหญิง นอกจากนี้ยังมีความหมายตามคำแวดล้อมด้วย เช่น หมายถึง มดลูก สถานที่เกิด เกสรตัวเมีย ฐานรองรับ แหล่งที่มา ต้นกำเนิด น้ำพุ บ้าน รัง เพนียด แหล่งเก็บรักษา ที่นั่ง ปัญญา ในภาษาไทย ใช้คำว่า “หีน” หรือย่อเป็นคำว่า “หี”  ซึ่งเป็นคำภาษาบาลี แปลว่า เล็ก ต่ำต้อย ด้อยค่า จากความหมายในข้างต้น ความหมายของคำมีการเปลี่ยนแปลงไปในทางลบ ขัดแย้งกับอดีตที่เป็นความหมายเชิงบวก รวมไปถึงยังมีการยกย่องและให้ความสำคัญความเชื่อดั้งเดิมในอดีตเชื่อว่า โยนีถือเป็นต้นกำเนิดของสรรพสิ่งทั้งปวง หากไม่มีโยนีซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของเพศหญิง ความเป็นเพศชายก็จะไร้ค่าและไร้ความหมาย โยนี คือ สัญลักษณ์ของความเป็นเพศแม่ ซึ่งถือว่าเพศแม่คือต้นกำเนิดแห่งธรรมชาติ คือครรภ์แห่งสรรพชีวิต แต่ความเชื่อนี้ถูกเปลี่ยนแปลงไปหลังจากการเกิดศาสนาที่นิยมชูเพศชายให้เป็นศาสดา ในวัฒนธรรมโบราณ ต่างยกย่องให้ผู้หญิงเป็นใหญ่ แม้แต่ในประเทศไทยก็ยกย่องเทพแห่งธรรมชาติ โดยใช้คำว่า “แม่” มานำหน้า เช่น แม่ธรณี แม่โพสพ

โบสถ์วัดชายนา หรืออุโบสถวัดชายนา ถูกสันนิษฐานว่า ได้สร้างขึ้นมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ตัวโบสถ์มีลักษณะสำคัญ คือ มีลักษณะเป็นโบสถ์ยุคแรกทางพระพุทธศาสนาที่นิยมทำ ขนาดความยาวไม่เกิน 7 ก้าว กว้างพอจุพระครบองค์ สังฆกรรมตามบัญญัติในพุทธศาสนาได้เท่านั้น มีประตูเข้าด้านหน้าเพียงด้านเดียว ไม่มีหน้าต่างแต่มีช่องหรือรูระบายอากาศที่ฝาผนัง

  ศาลพระเสื้อเมือง เป็นศาลสำหรับบูชาเทพเจ้าผู้ทำหน้าที่รักษาเมือง เรียกว่าพระเสื้อเมือง สันนิษฐานว่าตัวอาคารเดิมเป็นไม้ทั้งหลังภายในมีหอเล็ก ประดิษฐานเทวรูปเทพเจ้า (พระเสื้อเมือง) จำนวน 2 องค์ลักษณะคล้ายกับท้าวกุเวรราชในวิหารม้า วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร ต่อมามีผู้บูรณะเทวรูปั้น 2 องค์นี้และลงรักปิดทอง ทำหน้าที่ป้องกันภัยอันตราย รักษากำลังไพร่พล และให้ความอยู่เย็นเป็นสุขแก่ประชาชนและบ้านเมือง  ตามคติโบราณ เมื่อใดที่มีการตั้งบ้านเมืองก็มักจะสร้างศาลไว้ให้เทพารักษ์ผู้รักษาบ้านเมืองด้วย (องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครศรีธรรมราช, 2556, น. 2) ศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช ตั้งอยู่ด้านทิศใต้ของหอนาฬิกา ห่างจากศาลากลางประมาณ 100 เมตร สันนิษฐานว่าคงจะเป็นบริเวณกลางเมืองในอดีต และคงสร้างขึ้นในสมัยอยุธยา หันหน้าไปทางทิศตะวันตก ในระยะหลังปรากฏว่า ศาลพระเสื้อเมือง เป็นที่นับถือของชาวจีนเป็นจำนวนมาก ศาลนี้จึงได้รับการบูรณะและตกแต่งขึ้นใหม่โดยเน้นศิลปะจีนแต่ยังคงใช้ชื่อ “ศาลพระเสื้อเมือง” ดังเดิม (องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครศรีธรรมราช, 2556, น. 2)         ประวัติศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช สิ่งศักดิ์สิทธิ์ คู่เมือง คู่แผ่นดิน ซึ่ง ภูมิ จิระเดชวงศ์ (2022) ได้กล่าวถึงประวัติของพระเสื้อเมือง ดังต่อไปนี้