ภูมิประเทศ

ท่าศาลา มีประวัติการสร้างบ้านสร้างเมืองมายาวนาน เคยเป็นชุมชนโบราณที่อายุกว่า 1,000 ปี จากคำกล่าวที่ว่า “ตั้งดินตั้งฟ้า ตั้งหญ้าเข็ดมอน โมคลานตั้งก่อน เมืองคอนตั้งหลัง”

ความเป็นมาของคลองท่าแพ “บ้านท่าแพ” มาจากสภาพภูมิประเทศ ซึ่งเป็นท่าน้ำขนาดใหญ่ มีแพและเรือมาจอดเทียบท่าค้าขายแลกเปลี่ยนสินค้ากันอย่างกว้างขวางและต่อเนื่อง จึงเรียกว่า “ท่าแพ” ชุมชนท่าแพ ตั้งอยู่ตำบลปากพูน อ.เมือง นครศรีธรรมราช ห่างจากตัวเมืองนครศรีธรรมราชไปทางทิศเหนือเพียง 9 กิโลเมตร มีชัยภูมิเป็นเมืองอกแตก เนื่องจากตัวชุมชนเป็นจุดที่คลอง 3 สาย ได้แก่ คลองคอน คลองสันหยู และคลองน้ำแคบ ไหลมาบรรจบกันเป็นคลองท่าแพ ซึ่งจะไหลคดเคี้ยวลงไปสู่อ่าวไทย ลำน้ำคลองท่าแพ ชาวบ้านเชื่อว่าเป็นเส้นทางที่คดเคี้ยวถึง 32 โค้ง นายวุฒิ ถาวรพราหมณ์ เล่าว่าบริเวณริมคลองท่าแพ (คลองปากพูน) ซึ่งมีต้นน้ำจากเทือกเขานครศรีธรรมราชในท้องที่อำเภอพรหมคีรี นับเป็นสถานีการค้าสำคัญของตำบลปากพูน คนเฒ่าคนแก่เคยเล่าให้ฟังว่า แต่เดิมบริเวณท่าน้ำมีแพและเรือจากท้องที่ต่างๆ มาชุมนุมซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้ากันอย่างคึกคักเป็นประจำทุกวัน เช่น จากบ้านนอกท่า บ้านพรหมโลก (อำเภอพรหมคีรี) บ้านในถุ้ง บ้านหน้าทัพ (อำเภอท่าศาลา) บ้านปากพญา บ้านท่าซัก (อำเภอเมือง) บ้านบางวำ บ้านเปียะ (อำเภอปากพนัง) เป็นต้น ทำให้คลองนี้ มีชีวิตชีวาทั้งวัน เหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์อันยาวนานของ “คลองท่าแพ”

พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช เป็นกษัตริย์ปกครองเมืองนครศรีธรรมราชโบราณในสมัยที่ยังเรียกว่า “ตามพรลิงค์” พระองค์เป็นปฐมกษัตริย์ของราชวงศ์ศรีธรรมาโศกราช หรือราชวงศ์ปัทมวงศ์ ซึ่งเป็นราชวงศ์หนึ่ง ของสยามประเทศที่เคยมีอำนาจปกครอง อาณาจักรศรีธรรมาราช ซึ่งปกครองเมืองใหญ่ต่าง ๆ ในคาบสมุทรมลายู จำนวน 12 เมือง เรียกว่า เมืองสิบสองนักษัตร เมื่อสมัยสุโขทัยเรืองอำนาจ เป็นอาณาจักรไทยทางภาคเหนือและภาคกลาง อาณาจักรศรีธรรมาราช ก็มีอำนาจรุ่งเรืองทางภาคใต้ อาณาจักรศรีธรรมาราชเป็นมิตรที่ดีต่ออาณาจักรสุโขทัย มีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมโดยเฉพาะพระพุทธศาสนา มีการส่งพระสงฆ์ไปยังอาณาจักรสุโขทัย เพื่อเผยแพร่พระพุทธศาสนา ปรากฏหลักฐานเป็นที่แน่ชัดว่า อาณาจักรศรีธรรมาราชยอมเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งกับอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา ในสมัยราชวงศ์สุพรรณภูมิ ที่มีราชธานีกรุงอโยธยาศรีรามเทพนคร เริ่มสถาปนาราชวงศ์ พ.ศ. 1913 – 1931, 1952 – 2112 ราชวงศ์สุโขทัย พ.ศ. 2112 – อาณาจักรนครศรีธรรมาราช สมัยราชวงศ์ศรีธรรมาโศกราชิที่มีพระเจ้าศรีธรรมาโศกราช เป็นพระมหากษัตริย์ หลังทรงประกาศเอกราชจากอาณาจักรศรีวิชัยใน พ.ศ. 1773 ทรงสถาปนาเมืองหลวงแห่งใหม่แทนกรุงตามพรลิงก์ (เมืองพระเวียง) คือ นครศรีธรรมราชมหานคร ใน พ.ศ. 1830 อาณาจักรตามพรลิงค์ จากตำนานเมืองนครศรีธรรมราชกล่าวว่า