วิหารเขียน พิพิธภัณฑสถานเก็บรักษาสิ่งของขนาดเล็กที่ทำด้วย ทอง เงิน นาก สร้อย แหวน ตุ้มหู กำไล เข็มขัด พระพุทธรูป ต้นไม้เงิน ต้นไม้ทอง เครื่องลายคราม ฯลฯ ซึ่งเมื่อ พ.ศ. 2480 กรมศิลปากร ได้ประกาศรับพิพิธภัณฑสถานของวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหารนี้เป็นสาขาพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ประจำจังหวัดนครศรีธรรมราช ใช้ชื่อว่า “ศรีธรรมราชพิพิธภัณฑสถาน”
วิหารพระแอด เป็นวิหารหลังใหม่ที่ประดิษฐานพระแอด พระสีทองเหลืองทองอร่าม องค์อ้วนใหญ่ ซึ่งเป็นชาวบ้านมีความเชื่อและความศรัทธาในการขอพรเรื่องสุขภาพให้หายปวดเมื่อย ปวดเอว ปวดหลัง ซึ่งเมื่อขอพรเสร็จจะนำไม้ค้ำยันไปค้ำยันไว้ด้านหลังพระแอด และ การขอพรเรื่องการให้มีลูกสำหรับคนที่มีลูกอยาก ซึ่งจะเห็นได้จากในวิหารพระแอดจะมีรูปถ่ายของเด็กทั้งชายหญิงวางไว้ในตู้จำนวนมาก วิหารพระมหากัจจายนะ หรือ วิหารพระแอด วิหารนี้เรียกชื่อตามพระพุทธรูปที่ประดิษฐานอยู่ภายในวิหารหลังนี้ คือ “พระกัจจายนะ” หรือ “พระสังกัจจายน์” หรือ “พระสุภูตเถระ” แต่คนทั่วไปมักเรียกวา “พระแอด” พระรัตนรัชมุนี (แบน คณฐภรโณ) เจ้าอาวาสได้บูรณะปฏิสังขรณ์พระวิหารพระสุภูตเถระ (พระแอด) เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ตั้งอยู่ภายในบริเวณพระบรมธาตุเจดีย์ และมอบให้ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดพระมหาธาตุ พระพุทธิสารเถระ (ผุด สุวฑฺฒโน) สมัยดำรงสมณศักดิ์เป็นคือพระครูพุทธิสารเจติยาภิวัฒน์ เป็นผู้การดำเนินการก่อสร้าง เมื่อการบูรณะปฏิสังขรณ์ จึงได้อัญเชิญ “พระแอด” ประดิษฐาน ณ วิหารหลังนี้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2500 เป็นต้นมา ที่มาของคำว่า “พระแอด” “พระแอด” ขุนอาเทศคดี (กลอน มัลลิกะมาส) สันนิษฐานว่ามาจากคำว่า เอเต ที่กร่อนมาจากคำว่า […]
ศาลาศรีพุทธิสารอยู่ติดกับถนนหลังวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร อยู่ในเขตสังฆาวาสคณะใต้ สร้างเมื่อ พ.ศ. 2506 ผู้สร้างคือ พระพุทธิสารเถร (ผุด สุวฑฒโน) ผู้ช่วยเจ้าอาวาส ศาลาหลังนี้สร้างเพื่อใช้เป็นที่พักของพระอาคันตุกะ และพุทธศาสนิกชนที่มาสักการะพระบรมธาตุ สร้างเป็นอาคาร 2 ชั้น
ชาวบ้านเชื่อกันว่ารอยพระพุทธบาทจำลองเป็นวัตถุแทนองค์พระพุทธเจ้า การได้กราบไหว้บูชารอยพระพุทธบาทจึงเปรียบเสมือนได้บูชาพระพุทธองค์ ซึ่งจะเป็นสิริมงคลแก่ชีวิตที่จะดลบันดาลให้ประสบกับความสุขความเจริญตลอดไป ที่ใกล้บันไดทางขึ้นไปพระบาท มีพระพุทธรูปประดิษฐานอยู่ในซุ้มองค์หนึ่ง เรียกว่า “พระบุญมาก” ขนาดหหน้าตักกว้าง 3 ศอก 3 นิ้ว สูง 1 วา 12 นิ้ว เชื่อกันว่ามีความศักดิ์สิทธิ์มากสามารถบันดาลบุตรให้แก่ผู้ที่ไปขอได้
“นครศรีธรรมราช” มาจากพระนามของกษัตริย์ผู้ครองนครในอดีต ทรงมีพระนามว่า “พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช” (ราชวงศ์ศรีธรรมาโศกราช) มีความหมายว่า “นครอันงามสง่าแห่งพระราชาผู้ทรงธรรม” หรือ “เมืองแห่งพุทธธรรมของพระราชาผู้ยิ่งใหญ่” พระองค์ทรงสร้างพระบรมธาตุเจดีย์ขึ้นบนหาดทรายแก้ว ซึ่งนับเป็นปูชนียสถานอันสำคัญในสมัยต่อมาตราบจนปัจจุบัน
วิหารคต หรือพระระเบียง ของวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร ภายในวิหารหรือระเบียงนี้ มีพระพุทธรูปปั้นเรียงเป็นระเบียบเป็นพระพุทธรูปนั่งเป็นแถวยาวตลอดทุกด้านของระเบียง จำนวน 173 องค์ ซึ่งเป็นฝีมือช่างสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ การที่มีพระพุทธรูปอยู่รอบด้านของพระบรมธาตุเจดีย์นี้เอง ชาวบ้านจึงเรียกกันว่า พระด้าน
