ศาลพระเสื้อเมือง เป็นศาลสำหรับบูชาเทพเจ้าผู้ทำหน้าที่รักษาเมือง เรียกว่าพระเสื้อเมือง สันนิษฐานว่าตัวอาคารเดิมเป็นไม้ทั้งหลังภายในมีหอเล็ก ประดิษฐานเทวรูปเทพเจ้า (พระเสื้อเมือง) จำนวน 2 องค์ลักษณะคล้ายกับท้าวกุเวรราชในวิหารม้า วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร ต่อมามีผู้บูรณะเทวรูปั้น 2 องค์นี้และลงรักปิดทอง ทำหน้าที่ป้องกันภัยอันตราย รักษากำลังไพร่พล และให้ความอยู่เย็นเป็นสุขแก่ประชาชนและบ้านเมือง  ตามคติโบราณ เมื่อใดที่มีการตั้งบ้านเมืองก็มักจะสร้างศาลไว้ให้เทพารักษ์ผู้รักษาบ้านเมืองด้วย (องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครศรีธรรมราช, 2556, น. 2)

ศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช ตั้งอยู่ด้านทิศใต้ของหอนาฬิกา ห่างจากศาลากลางประมาณ 100 เมตร สันนิษฐานว่าคงจะเป็นบริเวณกลางเมืองในอดีต และคงสร้างขึ้นในสมัยอยุธยา หันหน้าไปทางทิศตะวันตก ในระยะหลังปรากฏว่า ศาลพระเสื้อเมือง เป็นที่นับถือของชาวจีนเป็นจำนวนมาก ศาลนี้จึงได้รับการบูรณะและตกแต่งขึ้นใหม่โดยเน้นศิลปะจีนแต่ยังคงใช้ชื่อ “ศาลพระเสื้อเมือง” ดังเดิม (องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครศรีธรรมราช, 2556, น. 2)

ประวัติศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช สิ่งศักดิ์สิทธิ์ คู่เมือง คู่แผ่นดิน ซึ่ง ภูมิ จิระเดชวงศ์ (2022) ได้กล่าวถึงประวัติของพระเสื้อเมือง ดังต่อไปนี้ คือ พระเสื้อเมืองเป็นเทวดาผู้คุ้มครองบ้านเมือง มีหน้าที่ในการป้องกันมิให้ภัยอันตรายเกิดแก่บ้านเมือง รวมถึงให้ความสงบสุขแก่คนในเมือง สำหรับเมืองนครศรีธรรมราชนั้น มีพระเสื้อเมืองเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่เมืองมาไม่ต่ำกว่า 400 ปี โดยพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราชได้รับอิทธิพล จากศาสนาพราหมณ์ คือ พระอิศวร ( พระศิวะ ) เป็นต้นแบบของพระเสื้อเมือง กล่าวคือ เทวรูป พระเสื้อเมืองมีพระเนตรที่ 3 สวมสร้อยปะคำ และทำท่ามุทราเหมือนเทวรูป ซึ่งแตกต่างจากรูปเคารพพื้นเมืองที่เคยมีมา อีกทั้งยังมีเทวรูปที่เป็นเทวสตรีที่อยู่คู่กัน เรียกว่า พระแม่เมือง ซึ่งเปรียบได้กับศักติ หรือ เทวีคู่กันกับพระเสื้อเมือง ในด้านประวัติความเป็นมา ไม่ปรากฎข้อมูลที่แน่ชัดว่าศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราชสถาปนาขึ้นเมื่อไหร่ แต่สันนิษฐานจากอายุของโบราณสถานฐานพระสยมภูวนาท (อายุ 800 – 900 ปี) ที่ในบริเวณเดียวกัน องค์พระเสื้อเมืองและพระแม่เมือง จากข้อมูลและหลักฐานต่าง ๆ คงมีอายุไม่ต่ำกว่า 400 ปี ซึ่งหลักฐานการบันทึกทำให้สามารถแบ่งช่วงเวลาต่างๆของศาลพระเสื้อเมืองได้ ดังต่อไปนี้

1. ยุคอยุธยา – ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ในยุคแรกของศาลพระเสื้อเมือง ที่นี้ถูกเรียกว่า “สถานพระเสื้อเมือง” ซึ่งปรากฏอยู่ใน “ตำราพระราชพิธีตรุษและสารทสำหรับเมืองนครศรีธรรมราช” ที่เขียนขึ้นเมื่อ พ.ศ.2336 ( อยู่ในยุครัชกาลที่ 1 ) ซึ่งในตำราดังกล่าว ได้บรรยายถึงการประกอบพิธีบวงสรวงพระเสื้อเมือง เป็นส่วนหนึ่งพระราชพิธีตรุษเมืองนครศรีธรรมราช ซึ่งอยู่ในยุคของพระเจ้านครศรีธรรมราช ( เจ้าพระยานครหนู ) ยุคอยุธยา – ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ สถานพระเสื้อเมืองได้รับการดูแลโดยกรมการเมืองฯ จนกระทั่งปี พ.ศ. 2437 ได้มีการยกเลิกระบบเจ้าเมือง ทำให้ผู้ดูแลสถานพระเสื้อเมืองว่างลง

2. ช่วงปี พ.ศ. 2467 ศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช ได้รับการดูแลจากผู้ใหญ่บ้านและจากกลุ่มชาวจีนที่มาจากมณฑลฝูเจี้ยน (ฮกเกี้ยน ) ( อ้างอิงจาก หนังสือ ” สาสน์สมเด็จ เล่ม 17″ บันทึกโดย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ เมื่อปี พ.ศ. 2467 ) ในยุคนี้ ศาลพระเสื้อเมืองฯ เป็นอาคารหลังคามุงจาก ฝาผนังเป็นไม้ไผ่สาน สร้างครอบบริเวณสถานพระเสื้อเมืองเดิม

3. ช่วงปี พ.ศ. 2479 ศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช ได้รับการขึ้นทะเบียนประกาศเป็นโบราณสถานในหนังสือราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันอาทิตย์ ที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2479

4. ช่วงปี พ.ศ. 2490 – พ.ศ. 2500 ศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช บูรณะจากอาคารหลังคา มุงจาก เป็นอาคารไม้มุงกระเบื้องดินเผา

5. ช่วงปี พ.ศ. 2505 – พ.ศ. 2552 ศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช ประสบความเสียหายจาก วาตภัยแฮเรียต ( พายุแหลมตะลุมพุก ) เมื่อปี พ.ศ. 2505  จึงมีการบูรณะศาลฯ ขึ้นใหม่ โดยสร้างเป็นอาคารชั้นเดียว แล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2508 หลังจากที่บูรณะศาลพระเสื้อเมืองเสร็จไม่นาน ศาลเจ้าตาขุนลก ได้เชิญรูปเคารพตาขุนลกและกระถางธูป มาประดิษฐานที่ศาลพระเสื้อเมือง เป็นการถาวร

6. ในปี พ.ศ. 2552 ศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราชชำรุดทรุดโทรมลง คณะกรรมการศาลฯ จึงยื่นหนังสือขออนุญาตบูรณะแก่กรมศิลปากร ในปี พ.ศ. 2553 กรมศิลปากรอนุญาตให้มีการบูรณะ ทางคณะกรรมการศาลพระเสื้อเมือง จึงทำการสร้างศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราชใหม่ โดยใช้สถาปัตยกรรมจีนเป็นหลัก แล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2557

ศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทั้งในด้านกิจกรรม และในด้านสถาปัตยกรรม จนทำให้ในปี พ.ศ. 2562-2563 ศาลพระเสื้อเมือง ได้รับรางวัลศาลเจ้าบริหารงานดีเด่นระดับจังหวัด และในปี พ.ศ. 2563 ศาลพระเสื้อเมือง ได้รับรางวัลศาลเจ้าดีเด่น รองอันดับ 2 ในระดับประเทศ ประเภทศาลเจ้าขนาดเล็ก ในปัจจุบันศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช นอกจากจะมี พระเสื้อเมือง พระแม่เมือง ปุ่นเถ่ากง ปุ่นเถ่าม่า และ ตาขุนลก เป็นที่สักการบูชาแล้ว ยังมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ผู้ศรัทธาเข้าไปสักการะ   ขอพร ตามความเหมาะสมกับสิ่งที่ปรารถนา เช่น ไฉ่ซิ่งเอี๊ยะ เทพโชคลาภ ไท่ส่วยเอี๊ยะ เทพคุ้มครองดวงชะตา ตั่วเหล่าเอี้ยะ ( เจ้าพ่อเสือ ) พระโพธิสัตว์กวนอิม เป็นต้น (ภูมิ จิระเดชวงศ์, 2022)

ปัจจุบันศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช เปิดให้ประชาชนเข้าสักการะขอพรได้ทุก ๆ วัน ตั้งแต่เวลา 08.00 – 16.00 น.

ศาลพระเสื้อเมือง ตั้งอยู่ที่ ตลาดท่าชี ตำบลในเมือง อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช หลังโรงพยาบาลเทศบาลนคร ถนนหน้าวัดสวนป่าน

การเดินทางไปยังศาลพระเสื้อเมือง ในตัวเมืองนครศรีธรรมราชมีบริการรถสองแถว 10-20 บาทตลอดสาย นอกจากนี้ยังมีบริการของ Grab หรือ Taxi สามารถเลือกใช้บริการได้

กนกวัลย์ ไกรนุกูล  : เรียบเรียง

ไกรศร สายวารี     : ถ่ายภาพ

ข้อมูลอ้างอิง

ภูมิ จิระเดชวงศ์. (15 กรกฎาคม 2022). ประวัติศาลพระเสื้อเมืองนครศรีธรรมราช สิ่งศักดิ์สิทธิ์ คู่เมือง คู่แผ่นดิน โดย

โดยภูมิ จิระเดชวงศ์… [Image attached]. Facebook.

https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=1117463638871702&id=32140

321408291810578&locale=hi_IN

องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครศรีธรรมราช. (2556). ศาลพระเสื้อเมือง. สารนครศรีธรรมราช, 43(3), 2.