ลาวัดเท : ขนมเดือนสิบของท่าศาลา

ลาวัดเท

ลาวัดเท : ขนมเดือนสิบของท่าศาลา

ลาวัดเท อ่านตรงตัวว่า /ลา-วัด-เท/ มาจาก ขนมลา ของอำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช ทำกันในบริเวณใกล้กับวัดเทวดาราม ตำบลท่าขึ้น เป็นลาเช็ด ขนมลา ทำกันปีละครั้งในประเพณีสารทเดือนสิบ เท่าที่เห็นมี 2 ชนิดคือ

  1.  ลาเช็ด คือ ลาที่โรยแป้งลงบนกระทะที่เช็ดน้ำมัน
  2. ลาลอยมัน คือ ลาที่โรยแป้ง ลงบนกระทะที่ใส่น้ำมันจำนวนมาก ทอดแป้ง แล้วพับครึ่งหรือพับเป็นรูปสามเหลี่ยม

ทั้งสองชนิดแตกต่างกันทั้งแป้งและการทอด

สารทเดือนสิบ: กับความเป็นมา

จากพุทธประวัติ ประเพณีสารทเดือนสิบมาจากพิธีศราทธะและพิธีเปตพลีของศาสนาฮินดู ต่อมามีพราหมณ์จำนวนหนึ่งหันมานับถือพุทธศาสนา  แต่ก็ยังคงถือปฏิบัติพิธีนี้อยู่ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเล็งเห็นถึงประโยชน์ของพิธีดังกล่าว จึงทรงอนุญาตให้พุทธศาสนิกชนถือปฏิบัติต่อไป เนื่องจากเป็นพิธีที่แสดงออกถึงความกตัญญูกตเวที รวมทั้งก่อให้เกิดความสุขแก่ผู้ปฏิบัติ แต่มีการเพิ่มเติมเปลี่ยนแปลงรายละเอียดของพิธีกรรมไปจากเดิมบ้าง 

ประเพณีสารทเดือนสิบเริ่ม เมื่อวันแรม 1 ค่ำ เดือนสิบ “วันรับตายาย” ไปวัด ทำบุญ เป็นการต้อนรับบรรพบุรุษกลับสู่โลกมนุษย์ บางพื้นที่เรียก “วันหมฺรับเล็ก” และ “วันหมฺรับใหญ่” หรือวันส่งตายาย ตรงกับวันแรม 15 ค่ำ เดือนสิบ

ประเพณีวัฒนธรรมและภูมิปัญญา

ไปทำบุญที่วัด อาหารและขนม ที่ไปถวายพระสงฆ์ในวันสำคัญรับ-ส่งตายาย ตามคติความเชื่อของคนภาคใต้ควรต้องสื่อถึงสิ่งของที่ตายายต้องกิน ต้องใช้ และต้องทำมาจากวัตถุดิบที่มีในท้องถิ่น รูปลักษณ์ก็ต้องสื่อถึงสิ่งของที่ต้องใช้ในชีวิตประจำวันเหล่านั้น อาทิ:

    • ขนมลา  สัญลักษณ์แทนเครื่องนุ่งห่ม ก็ต้องทำให้มองแล้วสื่อถึงผืนผ้า พับ แผ่เป็นผืนนำมาห่อหุ้ม ห่มกายได้ บางท้องถิ่นอาจเพิ่มขนมลาลอยมัน ซึ่งเป็นสัญลักษณ์แทนฟูก และหมอนเข้าไปด้วย

    • ขนมพอง  สัญลักษณ์แทนแพสำหรับล่องข้ามห้วงมหรรณพตามคติทางพระพุทธศาสนา ขนมพองจึงเป็นแผ่นแพ และลอยเหนือน้ำมัน ตอนทอดพองต้องลอบขึ้นมาเหนือน้ำมันในกระทะ รอให้พองทั่วแผ่น จึงยกขึ้นจากกระทะ

    • ขนมกง หรือขนมไข่ปลา สัญลักษณ์แทนเครื่องประดับ รูปลักษณ์ของขนมไข่ปลาจึงเป็นวงรีที่สามารถนำมาใส่ข้อมือ เป็นกำไล หรือเป็นแหวน เป็นจี้สร้อยคอได้

    • ขนมดีซัม สัญลักษณ์แทนเงินตรา สำหรับใช้สอย แป้งเป็นแผ่นบาง กลม เจาะรูตรงกลางเหมือนเหรียญของเงินตราในอดีต (ดีซัมมีมาแต่โบราณ)
    • ขนมบ้า สัญลักษณ์แทนลูกสะบ้า สำหรับใช้เล่นในวันสงกรานต์  แป้งเป็นแผ่น เหมือนลูกสะบ้า

ขนมลา
ขนมพอง
ขนมไข่ปลา ขนมกง
ขนมดีซัม
ขนมบ้า

ขนม GI ของท่าศาลา "ลาวัดเท"

  1. ชื่อเรียกมีสร้อยระบุแหล่งที่มาทางภูมิศาสตร์ชัดเจน วัดเทวดาราม ตำบลท่าขึ้น อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช
  2. แป้ง บดจากข้าวสารพันธุ์พื้นเมือง ปลูกในพื้นที่ตำบลท่าขึ้นหรือบริเวณใกล้เคียง ในเขตอำเภอท่าศาลา ต้องเป็นข้าวใหม่ และข้าวเหล่านั้นต้องไม่จมน้ำ (หมายถึงว่าต้องเลือกข้าวอย่างดีตั้งแต่การปลูกเลยทีเดียว) ซื้อข้าวเปลือกมาสีเป็นข้าวสาร เมื่อจะบดแป้ง ต้องแช่ข้าวสารผสมข้าวเหนียวเล็กน้อย  2 ชั่วโมง สะเด็ดน้ำตากแดด หมัก 1 คืน บด  ตรองแป้ง สะเด็ดน้ำ เข้าก้อน เข้าเครื่องบีบเอาน้ำออกจนแห้งสนิท นำแป้งผสมน้ำตาลเหลว เข้าเครื่องตีให้เข้ากันจนได้ที่ นำไปทอด ออกมาเป็นแผ่นลา
  3. น้ำตาลเหลวบางคนเรียกน้ำผึ้ง ใช้น้ำตาลมะพร้าวแท้ของต้นมะพร้าวริมทะเล มาจากเตาในพื้นที่อีกเช่นกัน เป็นเจ้าประจำที่เชื่อถือได้ ทำให้เพื่อนำมาทำขนมลาโดยเฉพาะ แต่ก็ต้องนำมาผ่านกระบวนการต้ม เคี่ยว กรอง อีกครั้งเพื่อให้ได้ความข้น-เหนียว ตามที่ต้องการ (ในอดีตใช้น้ำตาลมะพร้าวแท้จากท่าขึ้น ปัจจุบันเตาที่ทำน้ำตาลมะพร้าวแท้มีน้อยลง มีที่หมู่ 8 ปากน้ำใหม่ ตำบลท่าศาลา ต่อยาวไปจนถึงตำบลปากพูน อำเภอเมือง ที่ยังประกอบอาชีพทำน้ำตาลมะพร้าวกันอยู่)
  4. แผ่นลา มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 1 ฟุต อัตลักษณ์ที่ชัดเจน เป็นรูปแบบดั้งเดิม ขนาดที่ทำมาแต่เดิมสืบทอดกันมา เส้นเล็ก บาง  หอม สีน้ำตาลทอง สวยงาม
  5. เคี้ยวง่าย ละลายในปาก มีกลิ่นเฉพาะตัว หอมกลิ่นแป้งผสมกับน้ำตาล ไม่หวานมาก

ด้วยลักษณะเฉพาะตัวที่โดดเด่น วัตถุดิบที่ใช้ทั้งหมดอยู่ในพื้นที่ขนาดนี้แล้วผู้เขียนจึงขอสรุปแบบเข้าข้างตัวเองว่า ลาวัดเท เป็น ขนมลา GI ของท่าศาลา แบบง่าย ๆ สไตล์คนท่าหลากันไปเลย

แป้ง
น้ำตาลมะพร้าว
ทอดขนม ลาวัดเท

ขนมลา : ขั้นตอนการทำ

วิธีการทำ ขนมลา แบ่งออกเป็น 3 กระบวนการ คือ เตรียมแป้ง เตรียมน้ำผึ้ง และทอด

ขั้นตอนการเตรียมแป้ง

  1. นำข้าวเปลือกไปสีเป็นข้าวสาร
  2. แช่ข้าวสาร ใส่ข้าวเหนียวผสมลงไปเล็กน้อย ประมาณ 2 ชั่วโมง
  3. สะเด็ดน้ำให้แห้ง 
  4. หมักข้าวสาร โดยการนำข้าวสารใส่กระสอบสอบตากแดด 1 วัน ตั้งในที่ร่ม 1 คืน
  5. บดแป้ง ข้าวสารที่หมักเรียบร้อยแล้วใส่เครื่องบด เป็นแป้ง
  6. นำแป้งไปกรองกับผ้าข้าว เพื่อแยกน้ำออกให้เหลือแต่แป้ง 
  7. นำแป้งเข้าลูก ห่อผ้าขาวมัดเชือกเข้าเครื่องบีบน้ำทับจนแป้งแห้งสนิท
  8. ผสมแป้ง นำแป้งเข้าเครื่องตีผสมกับน้ำผึ้ง (น้ำตาลมะพร้าวเหลว) ตีจนเข้ากันดี ความเหลวของแป้งไม่ขาดได้ตามที่ต้องการ
  9. กรองแป้งลงหม้อ
  10. แป้งพร้อมทอด

ขั้นตอนการเตรียมน้ำผึ้ง

  1. น้ำตาลเหลวบางคนเรียกน้ำผึ้ง ใช้น้ำตาลมะพร้าวแท้ของต้นมะพร้าวริมทะเล มาจากเตาในพื้นที่อำเภอท่าศาลา ทำให้เหลวเป็นน้ำผึ้งเพื่อนำมาทำขนมลาโดยเฉพาะ 
  2. น้ำตาลมะพร้าวเหลวตั้งไฟ เคี่ยวให้ได้ความข้น-เหนียว ตามที่ต้องการ
  3. กรองกับผ้าขาว
  4. พักไว้ให้เย็น

ขั้นตอนการทอด

  • อุปกรณ์ที่ต้องเตรียม: ถาด กระป๋องเจาะรูสำหรับโรยแป้ง กาบมะพร้าวตัดเป็นสามเหลี่ยมปาดหน้าสำหรับเช็ดน้ำมัน+ไข่ ไม้พันผ้าชุบน้ำมันสำหรับเช็ดกระทะ น้ำมัน ไข่ ไม้แสะ แก๊ส 

    1. เปิดแก๊ส ติดไฟ ตั้งกระทะ ใช้ไฟอ่อน
    2. กาบมะพร้าวชุบไข่+น้ำมัน ทาทั่วกระทะ เช็ดออก (ไม่ให้แป้งติดกระทะ)
    3. ถ้วยใส่น้ำมัน พร้อมไม้พันผ้าสำหรับเช็ดกระทะ
    4. ตักแป้งใส่กระป๋องสำหรับโรย
    5. เช็ดน้ำมันรอบกระทะ
    6. ทอดลา โรยเส้นแป้งลงบนกระทะ เส้นจะละเอียด บาง สวยงามหรือไม่ขึ้นอยู่กับการโรยแป้ง (แล้วไม่ใช่ว่าทุกคนจะโรยเส้นลาได้…เหวี่ยงไม่เป็นเส้นไม่สวย)
    7. เหลืองสวยใช้ไม้แสะวางพาด เขี่ย ยกตั้งบนถาด
    8. ถ้าจะทำลากรอบ โรยแป้งเป็นเส้นแล้วต้องห่อหรือม้วนในกระทะให้เสร็จเรียบร้อยก่อนยก
ลาวัดเท
ลาวัดเท
ลาวัดเท
ลาวัดเท ลาแผ่น

ขนมลากรอบ: ลามัน-โรยแป้ง-พับแผ่นลา-เขี่ย-ยกวางบนถาด

ขนมลาแผ่น: ลามัน-โรยแป้ง-พาดไม้-เขี่ย-ยกวางบนถาด

ขนมลา กับกรรมวิธีถนอมอาหาร

 

การเก็บแผ่นลา ไว้กินนาน ๆ เรามีกรรมวิธีการถนอมโดยการทำ “ลาทับ”

อุปกรณ์: ถาด น้ำตาลทราย

กรรมวิธี: 

  1. แผ่นลากางบนถาด โรยน้ำตาลทรายบาง ๆ ทั่วแผ่น 
  2. ทบแผ่นลาเข้าหากัน พับทบจนได้แผ่นยาว ขนาดตามต้องการ
  3.  ม้วนเข้ากันให้กลม เก็บเรียงในกล่อง ปิดฝาแน่น ไม่เข้าลม เก็บไว้กินได้นาน เรียกลาทับ

หมายเหตุ บางพื้นที่ใช้น้ำผึ้ง (น้ำตาลเหลว) แทนน้ำตาลทรายก็มี ปัจจุบันนำลาทับเข้าเตาอบ เพื่อไล่น้ำมันและทำให้กรอบ เก็บไว้กินได้นานขึ้น

ส่วนผสมแป้ง ขนมลา
น้ำตาลมะพร้าว
แป้ง ขนมลา
แป้ง ขนมลา พร้อมทอด

กว่าจะได้ ขนมลา ต้องบอกว่าแต่ละขั้นตอนไม่ง่ายเลย พิถีพิพิถันเลือกทุกอย่าง เริ่มตั้งแต่เลือกข้าวเปลือก การสีข้าว แช่ สะเด็ด หมัก บดเป็นแป้ง  กรอง สะเด็ด เข้าก้อน หนีบเอาน้ำออก เลือกเตาซื้อเพื่อซื้อน้ำตาลมะพร้าว เคี่ยวน้ำตาลเหลว กรอง ตีผสมแป้งกับน้ำตาลเหลวให้เข้ากัน ไปจบที่การทอด การโรยแป้ง เหวี่ยงแป้ง แล้วทอดคนเดียวไม่ได้ด้วยนะ ต้องทอดกันเป็นทีม ทำงานประสานกัน (2 เตาก็ใช้คนโรยแป้ง 1-เช็ด 1- เขี่ย 2) ออกมาเป็นแผ่นลา ปีละครั้งที่ไม่ธรรมดาเพื่อตายาย 

ทำไมต้อง ลาวัดเท

ท่าศาลามีทั้งทำนา ทำสวนมะพร้าว ทำน้ำตาลมะพร้าว เคี่ยวน้ำมันมะพร้าว ขนมลา จึงเป็นการรวมเอาวัตถุดิบที่มีอยู่ในท้องถิ่นมาทำ “ลาวัดเท” เรียกว่าเป็นขนม GI ของท่าศาลา ลาแผ่นเล็ก เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 1 ฟุต (โดดเด่นชัดเจนมาเลย) เส้นเล็ก นิ่ม หอม สีน้ำตาลทองสวย แรกยกจากกระทะกรอบ เมื่อเย็นจะนิ่ม 

ถ้ากินตอนร้อน (แถวบ้านเรียกกินปากทะ) จะกรอบ หอม หวานนิด ๆ ถ้าไม่ได้กินตอนร้อนกิน ขนมลา ตามปกติทั่วไปก็จะได้รสชาติอีกแบบ เน้นย้ำว่าอร่อยเหมือนเดิม เส้นเล็ก บาง นิ่ม หอมน้ำตาลมะพร้าว หอมแป้ง เคี้ยวง่าย (ละลายในปากไม่ละลายในมือ) อาจจะหวานกว่าตอนร้อนนิดหนึ่งแต่ไม่ได้หวานมากเพราะใช้น้ำตาลมะพร้าวแท้ แนะนำให้กินกับน้ำชา กาแฟ ชาอ้อ สุดท้าย (ไม่รู้จิแนะนำว่าพรือ) ก็ให้มากินเองแล้วจะรู้ว่า ทำไมคนท่าหลาต้องกิน “ลาวัดเท” 

ปล. ถ้าจิมากินลาปากทะ ให้เอากาแฟติดมาด้วย 1 แก้ว

พิกัดแนะนำ: ร้านลาพี่ทุม ถนนสาย 401 ฝั่งตะวันตก (ฝั่งเดียวกับวัดเทวดาราม) มาจากตัวเมืองนครศรีธรรมราช ผ่านทางเข้ามหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ โรงพยาบาลท่าศาลา ให้เริ่มมองฝั่งขวามือเมื่อเห็นวัดชลธารามหรือวัดเตาหม้อ ลดความเร็วเตรียมชิดซ้าย ผ่านจุดยูเทิร์นชิดซ้ายได้เลย (ถ้ามาจากฝั่งอำเภอสิชล เห็นวัดเทวดารามผ่านยูเทิร์น ชิดขวาก็ให้มากลับรถตรงจุดนี้) ผ่านซุ้มเทิดพระเกียรติ ชะลอความเร็วเตรียมจอด ป้ายบอกสิ้นสุดเขตตำบลท่าศาลา เห็นป้ายตำบลท่าขึ้น ร้านอยู่ข้างหน้า จอดได้เลย อยู่ก่อนถึงวัดเทวดารามประมาณ 500 เมตร มีป้ายเห็นชัดเจนแต่ถ้าเป็นช่วงเดือนสิบใกล้วันรับ-ส่งตายยาย ร้านเปิดทุกวันสังเกตุจากรถจอดหน้าร้าน จอดต่อท้ายได้เลย หรือจะปักหมุด #ขนมลาพี่ทุม รับรองได้กิน

ลาวัดเท
ลาวัดเท

ลาวัดเท กับที่มา:

สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ พ.ศ.2529 เล่ม 1 หน้า 288-289

สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร. สารทเดือนสิบ (ตอนที่ 1)

ขอบคุณมากมายสำหรับข้อมูลและภาพจาก #ขนมลาพี่ทุม
https://www.facebook.com/p/ขนมลาพี่ทุม-100064505063857/

ขอบคุณภาพขนมเดือนสิบ 5 ชนิดจาก แลคอน 

Views: 1135

Comments

comments

Leave a Reply

For security, use of Google's reCAPTCHA service is required which is subject to the Google Privacy Policy and Terms of Use.

Rochana Madla

Cataloger สาย Cat Slave