เคย [เคอย] : กะปิอ่าวทองคำ ทำจากกุ้งเคย

เคยตากหน้า

เคย [เคอย] : กะปิอ่าวทองคำ ทำจากกุ้งเคย

เคย เคอย [khey] หรือกะปิ เป็นส่วนประกอบของอาหารท้องถิ่นภาคใต้เกือบทุกจาน จะบอกว่าเป็นเครื่องชูรสก็คงไม่ผิดนัก เคยทำจากกุ้งเคย ทิศตะวันออกของบ้านหน้าทัพจรดทะเลอ่าวไทย เรียกขานกันว่า “อ่าวทองคำ” (อ่าวบริเวณอำเภอท่าศาลา) เพราะเป็นทะเลที่มีความอุดมสมบูรณ์ไปด้วยแร่ธาตุ และสัตว์ทะเลที่เข้าอยู่อาศัย รวมถึงวางไข่ อ่าวทองคำจึงเป็นแหล่งประกอบอาชีพ ผลิตอาหาร สร้างรายได้ให้กับชาวบ้าน บริเวณคลองปากพยิง มีบ้านแหลม บ้านหน้าทัพ บ้านบางตง ตำบลท่าศาลา นครศรีธรรมราช มีปากคลอง ฤดูกาลที่กุ้งเคยเข้า ชาวบ้านออกไปรุนมาทำเคย การทำเคยของที่นี่มีมาแต่เดิม สิ่งของแลกเปลี่ยน “เรือเหนือ หรือเกลอเขา-เกลอเล” ล่องคลองปากพยิง พาลูกไม้(ผลไม้) พลู ผักมา ขนเคย เกลือ ปลา(แห้ง) หลบ(กลับ) เห็นยังมี “เคย” อยู่ด้วย

บ้านเราเรียก “เคย” “เคอย” ทำเอง กินเอง ให้และขายสร้างรายได้ 

ศัพทานุกรมเฉพาะกิจ เคย 

เคย เคอย (น.) กะปินั่นเอง
กุ้งเคย (น.) กุ้งตัวเล็ก ขาว ใส ไม่มีกรี
โพลิน (น.) เรียกอวนไนล่อนตาถี่ สีฟ้า
ชะ (น.) ตะกร้า
ลาก, รุน (ก.) การใช้อวนตาถี่จับกุ้งเคย
โกย (ก.) เก็บรวบรวม
ร้านตาก (น.) ร้านสำหรับตากแดด
เชหักคอ (ก.) ตำหยาบ
เชแหลก (ก.) ตำละเอียด
บี้, แบะ (ก.) ทำให้แยกออกจากกัน
จุก (ก.) บรรจุกะปิใส่ภาชนะ ขวดโหล อัดให้แน่น ไม่มีช่องว่าง
ขัดน้ำ (ก.น.) กรรมวิธีทำให้เคยมีกลิ่นหอม และเก็บไว้ได้ข้ามปี

กุ้งเคย
กะปิ เคย เคอย
กะปิ เคย เคอย
กุ้งเคยแห้ง

เคย (กะปิ)อ่าวทองคำ

ขั้นเตรียม 

การจับกุ้งเคย เครื่องมือที่ใช้คืออวนตาถี่แถวบ้านเรียกโพลิน วิธีการจับที่บ้านหน้าทัพเมื่อก่อนใช้โพลินทำโพงพางดักกุ้งเคย โดยปักไว้ที่ปากน้ำ คลองปากพยิง เวลาจะโกยกุ้งเคยก็เอาเรือออกไปโกยกลับมา โพงพางเย็บโพลินเป็นถุง ปากกว้าง ก้นแคบ ทรงกรวย เปิดก้นได้ ปากอวนร้อยเชือกถักอวน มัดติดกับไม้ปัก มักใช้ไม้ไผ่ปัก ผูกอวนติดกับไม้ ติดทุ่นลอยให้เห็น โพงพางจัดเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น มีมาแต่เดิม ใช้จับสัตว์น้ำได้ทุกชนิด ปัจจุบันผิดกฎหมาย และไม่มีการใช้แล้ว  การจับกุ้งเคยทุกวันนี้เป็นแบบลาก หรือรุน ใช้คนลาก คนเดียวหรือสองคน

กุ้งเคย เข้าในอ่าวประมาณเดือนตุลาคมปลายปีหนึ่งไปจนถึงประมาณเดือนพฤษภาคมของอีกปีหนึ่ง กุ้งเคยอยู่รวมกันเป็นฝูง น้ำไม่ลึกบริเวณปากคลอง ริมคลอง เดินรุนได้ มักจะรุนช่วงเช้า ไม่ร้อน และเอากลับไปตากได้เลย การรุนกุ้งเคยจะได้มากหรือน้อยขึ้นอยู่กับน้ำขึ้น-ลงด้วย การรุนช่วงเช้าเพราะมีเวลาที่เป็นหัวน้ำขึ้นอยู่ด้วย กุ้งเคยที่จับได้มีชื่อเรียกต่างกันออกไป เคยสารส้มโอ ตัวโตใส ตาโต เคยตาดำ เห็นตาดำสองข้างมาก่อนเลยสมชื่อมาก ตัวขาวไม่โตมาก เคยตาแดง ตัวสีชมพู ตีนแดง อยู่รวมกันแล้วมีสีแดงอมชมพูสมชื่อ แล้วจะบอกว่ากุ้งเคยไม่ได้เข้าอ่าวทุกปี ปีที่กุ้งเคยไม่เข้าก็มี ถามว่าแล้วกินเคยไหน?  ก็กินเคยปีแล้วที่ขัดน้ำไว้ การขัดน้ำเคยเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นดั้งเดิม นอกจากจะทำให้เคยหอม หรอยแล้ว (นั่นหอมและหรอย เคยอ่าวทองคำแหละ!) ยังเป็นวิธีการเก็บเคยไว้กินได้นานข้ามปีด้วย

อุปกรณ์ทำเคย:

ตะกร้า/ชะ ใส่กุ้งเคย/ล้างเคย —  กะละมัง — ถัง/โอ่งสำหรับหมัก — ครก/สาก — ไม้พาย — ร้านตาก —  ถ้วยตักเกลือ — จานสำหรับคลุกเกลือผสมกุ้งเคย — โพลิน(อวนตาถี่สีฟ้า) — และอื่น ๆ ตามการใช้งาน

ส่วนผสม:

กุ้งเคย เกลือ

กุ้งเคย เกลือ

(กะปิ)ทำจากกุ้งเคย

วิธีทำ: เมื่อได้กุ้งเคยมาแล้ว

1. กุ้งเคยใส่ตะกร้า สะเด็ดน้ำสะอาด เลือกใบไม้ ปลา ปู เศษขยะ ออก

2. นำกุ้งเคยผสมกับเกลือ คลุกให้เข้ากัน ขึ้นร้านตากแดด

3. นำกุ้งเคยตากแดดแรกที่คลุกเกลือเรียบร้อยแล้วมา เชหักคอ หมักไว้

4. เปิดกุ้งเคยจากถังหมัก บี้ให้เป็นก้อนเล็ก ขึ้นร้านตากแดด

5. เชอีกครั้ง ครั้งนี้ต้องเชให้แหลกเข้ากันดี หมักไว้

6. หมักจนเคยสีสวย หอมถูกใจแล้วควักขึ้นตากแดด บี้เป็นก้อนเล็ก ๆ กระจายให้ทั่วร้านตาก แล้ว “เชแหลก” อีกครั้ง

7. ตีเป็นก้อน ใส่กะละมัง เคยเสร็จเรียบร้อย สีสวย หอม

8. จุกเคยใส่ขวด หรือภาชนะมีฝาปิด ตากหน้าให้แห้ง

9. ขัดน้ำ ปิดผ้า หรือใช้ใบลาน ใบตาล ปิดให้สนิท โรยเกลือเม็ดหรือน้ำตาลก็ได้ ปิดฝามิดชิด เก็บไว้ในที่แห้ง สะอาด จะไม่ใช้วัสดุปิดหน้าเคย โรยเกลือหรือน้ำตาลเลยก็ได้แต่ตอนเปิดกินเมื่อเทน้ำเคยแล้วต้องปาดหน้าเคยทิ้งส่วนหนึ่ง

10. ตั้งทิ้งไว้ในที่แห้ง ลมโกรก ระวังอย่าให้ปุกเคยถูกแดด เวลาที่กินได้ ให้สังเกตว่ามีน้ำอยู่บนปากขวด สีเคยในขวดจะแดงสวยขึ้น (ประมาณ 30-45 วัน) ให้เทน้ำทิ้ง หรือจะนำมาเคี่ยวทำเป็นน้ำปลา นำไปปรุงอาหารได้

11. นำเคยมาปรุงอาหารได้ตามชอบ

เคล็ดลับฉบับทำ เคย:

1. การขัดน้ำ จะทำให้เคย หอม หรอย สีสวย  (ที่เรียกกันว่าสีกะปิ) และเก็บได้นานข้ามปี มีบางพื้นที่กินเคยโดยไม่ต้องขัดน้ำ

2. จุกเคยในกระปุกเพื่อขัดน้ำต้องจุกให้แน่น ไม่ให้มีช่องว่างที่เกิดฟองอากาศ

3. ขวด หรือกระปุกที่ใช้จุกเคยแนะนำให้ใช้แบบมีคอ ขัดน้ำได้ง่ายสะดวก

4. ร้านตากเคย ใช้เสาสี่เสามีคาน ไม้พาดห่าง ๆ ใช้โพลินคลุมบน แล้วตากเคยบนโพลิน บางบ้านใช้ทางมะพร้าวแห้งใช้โพลินคลุมบน ร้านตากต้องให้น้ำจากกุ้งเคยไหลลงง่าย

5. ใช้ไม้พาย ช่วยพลิกเคย ยกเคยออกจากครก

ข้อควรระวัง:

1. ล้างทรายออกจากกุ้งเคยให้หมด เลือกปลา ปู เศษใบไม้ ขยะ ออกให้หมด เพราะอาจจะทำให้เคยเสียรสชาติ สีไม่สวย กลิ่นเหม็น จนบางทีอาจจะกินไม่ได้ ขัดน้ำไม่ได้ เคยบูดไปเลยก็มี เคยต้องมีแต่กุ้งเคยล้วนกับเกลือเท่านั้น และต้องใส่เกลือให้พอดีกับปริมาณกุ้งเคย

2. การตากเคย บี้ให้เป็นก้อนเล็ก ตากกระจายทั่วร้าน อย่าเป็นก้อนใหญ่มาก เพราะเคยจะไม่แห้ง เปียก บูดแดด

3. เคยที่นำมาเช ต้องแห้งดีแล้ว การเชเคยจึงเป็นตอนเย็นวัน

4. ระวังอย่าให้เคยถูกฝน เพราะจะบูด กินไม่ได้

กุ้งเคย นอกจากนำมาทำเคยแล้ว ยังมีการแปรรูปเป็น กุ้งแห้ง นำมาทำอาหารได้ด้วย ปัจจุบันจะเห็นเมนูจากกุ้งเคยที่หลากหลาย การทำเคยหรือกะปิเป็นภูมิปัญญาการถนอมอาหารที่ถ่ายทอดสืบต่อกันมา กรรมวิธีอาจจะมีแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น นี่เป็นวิธีของคนอ่าวทองคำ ริมคลองปากพยิง ปัจจุบันกุ้งเคยหายากขึ้น การรุนเคยแต่ละครั้งได้ไม่มาก บางปีกุ้งเคยไม่เข้าก็มี การทำเคยยังทำกันอยู่ เพราะวัตถุประสงค์หลักคือทำเพื่อกินเองในครัวเรือน ถ้าเหลือก็ขายได้ แล้วทำไมไม่ซื้อเคย(กะปิ)กิน แนะนำว่าต้องลองกิน “กะปิอ่าวทองคำ ทำจากกุ้งเคย …” ดูนะคะ ถ้ายังไม่รู้ก็ลองชิมดูไปเรื่อย ๆ

ปล. จะบอกว่าการทำเคย หรือกะปิอ่าวทองคำ นั้นต้องมีความสะอาดมากเลยทีเดียวเพราะทำเพื่อกินเอง

เคอย เคย
เคยกุ้ง

เคย มีที่มา: 

การแปรรูปกุ้งเคยเพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจชุมชน กรณีศึกษา: ชุมชนบ้านพังปริง https://race.nstru.ac.th/home_ex/e-portfolio//pic/academy/12482853.pdf?1736860105

ขนาบนาก https://www.khanabnak.go.th/news/doc_download/a_030719_160014.pdf

ขอบคุณที่สุดภาพกุ้งเคยจาก “กะปิแม่อารีย์” ขอบคุณข้อมูลจาก “กะรอมะฮ์” บ้านแหลม หมู่ 14 ท่าศาลา ทั้งสองคนเป็นพี่สาวของผู้เขียนเองและแน่นอนเธอทำเคอย(กะปิ)

Views: 3805

Comments

comments

Leave a Reply

For security, use of Google's reCAPTCHA service is required which is subject to the Google Privacy Policy and Terms of Use.

Rochana Madla

Cataloger สาย Cat Slave