เริน กับ บ้าน เป็นคำเดียวกันคนคอน รวมถึงคนภาคใต้บางท้องถิ่นเรียก “เริน”
เริน น. ภาษาถิ่นใต้ หมายถึง บ้าน ที่อยู่อาศัย มีไว้ให้หลบ(กลับ)นั่นเอง
เรินไม้ใต้ถุนสูง หลังคาก็สูง คือสิ่งที่โดดเด่นของเรินภาคใต้แบบดั้งเดิม ทำไมใต้ถุนกับหลังคาต้องสูง? เพราะว่าภาคใต้เป็นคาบสมุทรคือติดทะเลทั้งสองฝั่ง อ่าวไทยทะเลฝั่งตะวันออก อันดามันทะเลฝั่งตะวันตก มีฝนเกือบทั้งปี และมีพายุเข้าบ่อย ๆ ก็คือทุกปีนั่นแหละหนักบ้างเบาบ้างทั้งสองฝั่ง บ้านหรือเรินของภาคใต้จึงต้องชับ(มั่นคงแข็งแรง) ทำหลังคาจั่วสูง เพื่อระบายอากาศและความชื้น ใต้ถุนต้องสูงเพื่อป้องกันท่วม
ไม้ในถิ่น: ไม้หลุมพอ ไม้แดง ไม้ยาง ไม้เคี่ยม ไม้มะพร้าว(แก่จัด) ไม้ตะเคียน ไม้ตำเสา(ไม้กันเกรา)และไม้เนื้อแข็งในพื้นถิ่น เพราะทนฝนและความชื้น เหมาะกับสภาพภูมิอากาศ และการใช้ไม้ทำให้การปรับเปลี่ยนหรือเพิ่มเติมส่วนต่าง ๆ ของเรินทำได้ง่าย เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
ลวดลายประจำถิ่น: นิยมแกะสลักลวดลายเฉพาะประจำถิ่นที่ ประตู หน้าต่าง หัวเสา เสา หน้าบัน เชิงชาย
เริน สถาปัตยกรรมจากภูมิปัญญา
1.จั่วหน้าและจั่วหลังกั้นเฉียงตีเกล็ด กั้นแบบตีทับเป็นรูปรัศมีดวงอาทิตย์ หรือตีเป็นกรอบเว้นช่องลมระบายอากาศและให้แสงเข้า
2.ปั้นลม โค้งบรรจบเป็นมุมแหลมตรงยอดจั่ว หางปั้นลมตัดเข้ารูป รับกับเชิงชายหรือแต่งเป็นรูปหางปลา แนวท้องแปที่เลยจั่วตีกระดานทับเรียงจากอกไก่ถึงเชิงชาย
3.ประตูและหน้าต่าง ใช้เดือยเป็นแกนหมุน เปิดเข้าข้างใน ตกแต่ง วงกบ ธรณีประตู บานประตู
4.ช่องระบายลมรอบตัวเริน ตำแหน่งอยู่บนสุดของชายฝาติดหลังคา อยู่ใต้คาน บนหน้าต่าง บนประตู ฉลุลวดลายประจำถิ่น หรือบางทีเป็นลูกกรงเกลี้ยงก็มีให้เห็น ช่องว่างทุกช่อง วางในตำแหน่งที่ฝนไม่สาดเข้าในเริน ช่องลมและช่องรับแสง ช่องหน้าต่างขนาดใหญ่(ถัดจากหลังคาจรดพื้น) และนอกชานช่วยระบายอากาศใช้ลูกกรงมีลวดลายหรือแผ่นไม้ฉลุลายกั้นรอบ
5.ฝาผนัง ตีแป ฝนสาดไหลลง น้ำไม่เข้าเริน ไม่ขังบนฝาผนัง
6.พื้นเรินเว้นร่อง พื้นไม้แบบแผ่นเรียงต่อกันมีช่องว่างขนาดเล็ก นอกจากช่วยให้อากาศถ่ายเทได้สะดวกแล้ว ภาคใต้อากาศแปรปรวนมีทั้งฝนและร้อนช่องว่างที่เว้นระหว่างแผ่นดานพื้นมีไว้สำหรับการขยายตัว หดตัวของไม้ด้วย
7.เสาและตีนเสา เสาขนาดใหญ่ แข็งแรง ช่วยรองรับน้ำหนักของเริน มีตีนเสาเป็นปูนรองรับอีกที บางเรินเสาเป็นปูนติดกับตีนเสาเลยก็มี เมื่อต้องเคลื่อนย้าย ก็สามารถยกออกจากตีนเสา หรือถ้าเป็นเสาปูนก็ยกไปเฉพาะตัวเริน ตีนเสาวางรับเสาเริน ช่วยป้องกันมด แมลง ปลวก หรือสัตว์มีพิษไต่ขึ้นบ้าน และสะดวกตอนหามเริน
8.ใต้ถุนสูง ป้องกันน้ำท่วม น้ำไหลผ่านได้ ลมพัดผ่านได้ ช่วยระบายอากาศ ใช้เป็นพื้นที่อเนกประสงค์ (พักผ่อน ทำงาน รับแขก ถ้าที่บ้านหน้าทัพเขาทอลานที่ใต้ถุน)
เริน มี 2 แบบ
เรินแบบที่ 1
เรินเครื่องสับ ใช้วิธีบาก เจาะ เข้าเดือย ใส่สลัก เรินแบบนี้ แข็งแรง มั่นคงเหมาะสำหรับเรินขนาดใหญ่ โครงสร้างใช้ไม้เนื้อแข็งประจำถิ่น
เรินแบบที่ 2
เรินเครื่องผูก คือประกอบโครงสร้างเรินทั้งหมดด้วยเถาวัลย์ หวาย หรือวัสดุที่หาได้ภายในท้องถิ่นใช้วิธี ผูก ยึด สอด สาน ประกอบเข้าด้วยกัน ฝาบ้านมักจะใช้ไม้ไผ่สานหรือทางจากสาน หลังคามุงจาก พื้นใช้ไม้ไผ่หรือทางสาคู วัสดุทุกอย่างใช้ที่มีในพื้นที่ บ้านมีความยืดหยุ่นถอด เปลี่ยน ซ่อมแซม ย่อ-ขยายได้
หลังคามี 3 แบบ
หลังคาแบบที่ 1
เรือนหลังคาทรงเมเละห์ (Meleh) หลังคาแบบหลังคาจั่ว เป็นรูปแบบดั้งเดิมของเรือนพื้นถิ่นมลายู เมเละห์ น่าจะมาจากคำว่า เปอเมเละห์ แปลว่า ไม้ที่เป็นขอบของจั่ว
หลังคาแบบที่ 2
เรือนหลังคาทรงลีมา หรือหลังคาทรงปั้นหยา ลีมา (ليم) ภาษายาวี แปลว่า ห้า หมายถึงเส้นสันหลังคา มี 5 สัน บางที่เรียก หลังคาแบบจั่วล้ม ล้มผืนหลังคาทั้ง 4 ด้านไม่มีการเปิดจั่วบริเวณด้านสกัด ผืนหลังคาที่เอนลงและมีชายคาปิดล้อมทั้งสี่ด้านเป็นการลดแรงปะทะที่เกิดจากลมป้องกันน้ำฝนสาดตอนเกิดลมมรสุม พายุ ลมพัดแรง
หลังคาแบบที่ 3
เรือนหลังคาทรงบลานอ (Blanor) หลังคาจั่วมนิลา หลังคาแบบที่ได้รับอิทธิพลมาจากฮอลันดา เป็นหลังคาผสมระหว่างหลังคาทรงจั่วและหลังคาแบบจั่วล้ม เป็นหลังคาที่มีจั่วแฝดและมีจั่วเล็กตรงจุดจบของสันหลังคาเป็นจั่วคลุมนอกชานและบันได คือมีสามจั่ว ยอดจั่ว หน้าจั่วจะมีลวดลายฝีมือช่างท้องถิ่นสวยงาม
เริน กับพื้นที่ใช้สอย
ภายนอก
1. ใต้ถุนสูง พื้นที่โล่งใต้ถุนใช้งานได้สารพัด เหมือนเป็นลานเอนกประสงค์ ทำงาน พักผ่อน ทำอาหาร รับแขก ได้หมด เป็นจุดเด่นหลักของเรินเลยก็ว่าได้ ใต้ถุนบ้านจึงเป็นสถานที่รวมสิ่งของ สมาชิก คือรวมทุกอย่างไว้ด้วยกัน และทุกคนในบ้านใช้เวลาร่วมกันได้ ป้องกันน้ำท่วม ลมโกรก บ้านไม่อับชื้น
2. ห้องน้ำ มักจะอยู่หลังหรือแยกออกจากตัวเริน เพื่อความสะดวกในการใช้งานและสุขอนามัย
ภายใน
1. นอกชาน พื้นที่โล่งยื่นออกจากเรินเป็นส่วนเชื่อมต่อระหว่างภายในและภายนอก ทำให้ดูโปร่งโล่งและอบอุ่น ใช้พักผ่อน นั่ง นอน พูดคุย รับแขก จัดงานแต่งงาน งานบุญ
2. โถงกลาง เป็นลานกว้างกลางเริน ใช้ร่วมกันของครอบครัว ทำให้เรินดูโปร่งสบาย ไม่อึดอัด
3. ห้องนอน มักจะจัดให้อยู่ด้านข้างหรือด้านหลังของบ้าน ห่างจากห้องโถงเพื่อความเป็นส่วนตัว
4. ครัว มักจะอยู่หลังหรือแยกออกจากตัวเริน เพื่อป้องกันความร้อนและควัน
เรินไม้ ออกแบบเรินเป็นสัดส่วนแยกออกจากกัน ตัวเริน เรินครัว ห้องน้ำ แต่สร้างให้มีส่วนเชื่อมต่อกัน ยกเว้นห้องน้ำที่แยกออกจากตัวเริน และเรินครัว เรินไม้วางไว้บนเสา โดยไม่จำเป็นต้องยึด เนื่องจากสร้างให้เรินมีหลังคาและตัวเรินที่แข็งแรง หนัก ด้วยคุณสมบัติของไม้ แข็งแรง ทนทาน รับกับสภาพอากาศได้ทั้งฤดูร้อน ฤดูฝน และฤดูมรสุม หลังคาทรงจั่ว รูปร่างคล้ายสามเหลี่ยม บนเป็นยอดสูง ช่วยระบายลม หน้าร้อนไม่ร้อนมาก หน้าฝนกันฝนได้ดี ความลาดเอียงของหลังคาระบายน้ำฝนไหลลงเร็ว ไม่ชื้นไม้เนื้อแข็งทนต่อความชื้นและน้ำ ใช้ไม้ในท้องถิ่น
พื้นที่โดยรอบปลูกพืชผักสวนครัว ผลไม้ประจำถิ่น ต้นไม้ที่ใช้ในชีวิตประจำวัน หมาก พลู กล้วย มะพร้าว บางบ้านขุดท้องร่อง มีปลาเลี้ยงไว้กินได้ด้วย
หาม เริน : ความเป็นอยู่และประเพณีเลือนหาย
การ “หามเริน” คือการย้ายที่ตั้งของเริน จากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่ง ยกไปทั้งหลังไม่มีการรื้อหรือถ้าจะรื้อก็เอาออกน้อยมาก มักจะเป็นฝาบ้าน ประตู หน้าต่าง เป็นส่วนที่เอาออกแล้วสามารถนำกลับมาติดใหม่โดยไม่ทำให้เรินบอบช้ำ เสียหาย
“ออกปาก” คือ การบอก ร้องขอความช่วยเหลือจากบุคคลในหมู่บ้าน ให้ช่วยทำเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เช่นออกปากเกี่ยวข้าว ออกปากหามเริน
ระยะทางที่ย้าย: ไม่ไกล 50-100 เมตร
หามเริน: ใช้กับเรินไม้ที่ยกตัวเรินออกจากเสา หรือตีนเสาได้
กรรมวิธี: ใช้ไม้ไผ่แก่จัด ปล้องใหญ่ แข็งแรง มีความยาวมากกว่าเริน สอดคานใต้ถุนมัดกับเชือกให้แน่น เวลาย้าย ยกขึ้นทั้งหลัง แบกแล้วเดินไปพร้อมกัน ต้องมีการส่งเสียงบอกไปตลอดทาง เมื่อถึงที่ตั้งใหม่ ก็วางเรินทั้งหลังบนเสา หรือบนตีนเสาที่เตรียมไว้เหมือนเดิม ขนาดเดิม
ออกปากตั้งเรินเรียบร้อย: จัดสำรับเลี้ยงข้าวปลาอาหาร คนที่ออกปากมา
ปรับปรุงบ้าน: เจ้าของบ้านจะดำเนินการเอง
การหามเรินถ้าบอกว่ามีแต่ภาคใต้ก็คงไม่ผิดนัก ปัจจุบันไม่ค่อยมีให้เห็น เพราะใช้ปูนทำเรินกันมากแล้ว
เรินไม้ใต้ถุนสูง สถาปัตยกรรมที่ออกแบบจากภูมิปัญญา เพื่อตอบสนองวิถีชีวิตของคนคอน และคนภาคใต้ มีความยืดหยุ่นสูงกล่าวคือสามารถเปลี่ยนแปลงพื้นที่ใช้สอยให้เข้ากับการใข้ชีวิตประจำวันได้ตามความต้องการตลอดเวลา หรือแม้แต่การเคลื่อนย้ายเรินไปที่ตั้งใหม่ก็ทำได้ การตกแต่งมีการแกะสลักลวดลายเฉพาะถิ่นรอบเริน ที่เห็นชัดเกือบทุกหลังเรินก็จะเป็นประตู หน้าต่าง เสา หน้าบัน เชิงชาย ช่องระบายลมรอบบ้าน มีการจัดสรรพื้นที่ใช้สอยที่ตอบสนองต่อการใช้ชีวิตประจำวัน แน่นอนว่าหลายคนที่อ่านบทความนี้ ใหญ่(โต) มากับเรินแบบนี้ ปัจจุบันในบางพื้นที่ยังมีให้เห็น…มีเอาไว้ให้หันแลจนสุดสายตาเวลาผ่าน “เรินไม้ใต้ถุนสูง”
ที่มา:
เรือนไทยภาคใต้ https://clib.psu.ac.th/southerninfo/content/5/b8568bb2
เรือนไทยมุสลิมแบบประเพณีใน 4 จังหวัดชายแดนภาคใต้ (ปัตตานี ยะลา นราธิวาส และสตูล) https://sure.su.ac.th/xmlui/bitstream/handle/123456789/2747/fulltext.pdf?sequence=2&isAllowed=y
การศึกษาทรัพยากรทางการท่องเที่ยว วิถีวัฒนธรรมมลายูในเขตเศรษฐกิจพิเศษสงขลา https://elibrary.tsri.or.th/fullP/RDG60T0043/RDG60T0043V02/RDG60T0043V02_full.pdf
ขอบคุณที่สุดเจ้าของเรินไม้ใต้ถุนสูง ที่อนุญาตให้ถ่ายภาพ พี่จรวย กะลาสี หัวตะพาน ท่าศาลา นครศรีธรรมราช / พี่สาว(ป้าสาว) มะลิวัลย์ รอดสม เธอยอมขับรถเครื่องตอนเที่ยงวัน(เชียวนะ)พาไปถ่ายภาพเริน
ภาพหามเรินจาก https://siamrath.co.th/n/532073
ภาพเรือนเครื่องผูกจาก : สำนักพิมพ์เมืองโบราณ facebook
Views: 3266

