ชาพระธาตุ : ต้นข้าวของชาวนอก ต้นหมากพลูของชาวเหนือ

นครศรีธรรมราช เป็นที่ตั้งขององค์พระบรมธาตุเจดีย์ ศูนย์รวมความศรัทธาของพุทธศาสนิกชน เพราะเป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ มีประเพณีการถวายเครื่องพุทธบูชา เรียกว่า “ชาพระธาตุ หรือ บูชาพระธาตุ” เครื่องพุทธบูชามีหลากหลายหนึ่งในสิ่งของเหล่านั้นมีสิ่งที่เกี่ยวข้องกับการประกอบอาชีพของชาวเมืองนครศรีธรรมราช “ต้นข้าว ต้นหมากและต้นพลู” ข้าวและหมากพลูมีความสำคัญกับคนไทยเป็นสัญลักษณ์และตัวแทนของวิถีชีวิตแบบเกษตรกรรม ถ้าต้นข้าวแทนชาวนา ต้นหมากต้นพลูก็คือชาวสวน นครศรีธรรมราชมีทั้งชาวนาและชาวสวน

ต้นข้าวของชาวนอก

ชาวนอกของนครศรีธรรมราช ใช้เรียกคนที่อาศัยอยู่ในบริเวณลุ่มน้ำปากพนัง ได้แก่ อำเภอปากพนัง อำเภอหัวไทร อำเภอเชียรใหญ่ อำเภอชะอวด และบางส่วนของอำเภอเมืองที่ติดกับอำเภอปากพนัง มีอาชีพทำนาซึ่งแต่เดิมเป็นอู่ข้าวอู่น้ำของเมืองนครศรีธรรมราช และมีอาชีพหลักอีกหนึ่งคือการทำประมงด้วยลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบลุ่มและติดอ่าวไทย

นครศรีธรรมราชมีพื้นที่ติดอ่าวไทยเรียงลำดับมาตั้งแต่ อำเภอขนอม อำเภอสิชล อำเภอท่าศาลา อำเภอเมือง อำเภอปากพนัง อำเภอหัวไทร แต่มีเพียงลุ่มน้ำปากพนังเท่านั้นที่เรียกขานกันว่าชาวนอก สันนิษฐานว่าอาจจะมีที่มาจากระยะการเดินทางของเรือเหนือเมื่อเทียบกับ ปากน้ำปากพยิง ปากน้ำปากพูน ปากน้ำปากนคร ปากน้ำปากพนังมีระยะการเดินทางของเรือเหนือไกลมากที่สุด จึงเรียกการเดินทางว่า “ไปนอก” เรียกเกลอว่า “ชาวนอก”

ปัจจุบันไม่มีการเรียกขานว่าชาวนอก ไม่มีเรือเหนือ ไม่มีเกลอเขา-เกลอเล แต่ความศรัทธาต่อองค์พระบรมธาตุเจดีย์ยังคงงดงามไม่เปลี่ยนแปลง

ชาวนอก ชาพระธาตุ ด้วยต้นข้าวจำลองพิธีแรกนาขวัญ

ต้นข้าวจำลอง สูง 53.5 ซม. ฐานกว้าง 16 ซม. ยาว 33 ซม. หนัก 384 กรัม “นายพ่วง นางแหลม วาทีรักษ์” ปากระวะ หัวไทร”

รูปจำลองแสดงพระเจ้าสุทโธทนะแรกนาขวัญ เจ้าชายสิทธัตถะประทับใต้ต้นหว้าบรรลุปฐมฌาน ฐานกว้าง 40 ซม. ยาว 45 ซม. สูง 51.7 ซม. “นายปลอด มาพูน อำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช กับคณะวัดเกาะ จากคลองบางไซ ร่วมกับนายเอียง นายคลิ้ง แม่ทิพย์ นายแดง ลั่นซ้าย ญาติมิตรและสหายทำรูปจำลองพระเจ้าสุทโทธนะ พระสิทธัตถะกุมารเมื่ออายุ 7 ขวบในแรกนาขวัญเมื่อเดือน 6 ขึ้น 6 ค่ำ ประทับอยู่ใต้ต้นหว้า คิดราคาช่างทำเป็นจำนวนเงิน 1,500 บาท เนื้อเงินที่น้ำหนัก 167 บาท 2 คงเหลือเป็นเงิน 137 บาท ครูกลั่น จันทรังษี เป็นนายช่างผู้ทำ อุทิศบูชาพระสารีริกธาตุได้จารึกดังกล่าวแล้ว”

รูปจำลองนี้ถูกทำขึ้นพร้อมกับต้นข้าวจำลองทำด้วยเงิน ออกรวงข้าวเป็นทอง มีป้ายข้อความระบุว่า “นายปลอด มาพูล นายคลิ้ง แม่ทิพย์ นายแดง ลั่นซ้าย พร้อมด้วยคณะพุทธบริษัทวัดเกาะจากอำเภอปากพนัง นครฯ นำถวายเพื่อบชาแด่พระบรมสารีริกธาตุ ณ วัดพระมหาธาตุ อ.เมือง นครฯ 30 มกราคม 2496”

ต้นข้าวจำลอง สููง 53.3 ซม. ฐานกว้าง 16 ซม. ยาว 33 ซม. หนัก 384 กรัม “ที่ 56/86 พระ …ต.แหลม หัวไทร”

ต้นข้าวจำลอง สููง 53.5 ซม. ฐานกว้้าง 16 ซม. ยาว 33 ซม. หนััก 384 กรัม มีจารึกที่ฐานระบุว่า “นายพ่วง นางแหลม วาทีรักษ์” ข้อความของภัณฑารักษ์ระบุว่า “นายพ่วง นางแหลม ปากระวะ หัวไทร”

ต้นข้าวของชาวนอกแสดงให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ของเมืองนครศรีธรรมราช ในนามีข้าว บนเขาเรามีเกลอ

ต้นหมากต้นพลูของชาวเหนือ

ชาวเหนือ ของนครศรีธรรมราชใช้เรียกคนที่อาศัยอยู่ในบริเวณที่ราบริมเทือกเขาหลวง ได้แก่ อำเภอลานสกา อำเภอพรหมคีรี อำเภอนบพิตำ(เดิมคือตำบลนบพิตำ อำเภอท่าศาลา) มีอาชีพทำสวนยางพารา สวนผลไม้และปลูกพืชไร่ ด้วยลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบติดเขา

นครศรีธรรมราชมีการล่องเรือตามลำคลองจากขุนเขา สู่ปากน้ำออกอ่าวไทย เพื่อค้าขาย แลกเปลี่ยนสินค้ามาแต่อดีต เรียกขานกันว่า “เรือเหนือ” มีการติดต่อ ซื้อขาย แลกเปลี่ยนจนเกิดมิตรภาพอันงดงาม “เกลอเขา-เกลอเล” มีเกลอกันทุกลุ่มน้ำ ปากน้ำปากพยิง ปากน้ำปากพูน ปากน้ำปากนคร ปากน้ำปากพนัง ปัจจุบันไม่มีการล่องเรือเหนือ แต่ยังมีมิตรภาพ ความผูกพันธ์ของ เกลอเขา-เกลอเล ที่ถ่ายทอดสู่รุ่นลูก รุ่นหลาน

ชาวเหนือ ชาพระธาตุ ด้วยต้นหมาก ต้นพลู ชาวสวนและเรือเหนือ

ต้นหมากเงิน เครื่องบูชาชิ้นสำคัญและมีขนาดใหญ่มีจารึกแผ่นเงินข้อความว่า “ต้นหมาก-เถาว์พลู-เรือ” ของคณะตำบลท่าดี กิ่งอำเภอลานสกา จังหวัดนครศรีธรรมราช คิดเป็นน้ำหนักทอง 34 บาท 1 สลึง เงิน 3 กิโล คิดเป็นเงินทั้งหมด 4256.50 บาท พร้อมหัวหน้าคือ พระครูสุนทรดิษฐคณี นายครั่ง ตลึงจิตต์ ผู้ใหญ่บ้านเป็นหัวหน้า สร้างเมื่อ พ.ศ. 2477 นำมาบูชา พ.ศ. 2491 ถ้าจะคิดราคาเงิน เก่าและใหม่ในวันนำมาบูชา สามหมื่นหนึ่งพันหนึ่งร้อยบาทถ้วน

เหนือตู้เก็บมีข้อความว่า “ต้นหมาก-เถาพลูนี้ พระครูสุนทรดิฐดณี (นาค ชิณเดช) เจ้าอาวาสวัดดินดอน กับชาวตำบลท่าดี กิ่งลานสกา อำเภอเมือง จ.ว. นครศรีธรรมราช ได้สร้างไว้บูชาแด่พระรัตนตรัย และเป็นอนุสสาวรีย์แสดงถึงอาชีพของชาวตำบลนี้ด้วย ได้นำมาไว้เมื่อวันที่ 20 พฤศภาคม 2491 ปีชวด วันพฤหัสบดี เดือนหก ขึ้น 15 ค่ำ เพื่อเปนที่ระลึกของอนุชนได้ภายหลังเทอญ ฯ”

ต้นหมากเงินสูง 2.05 เมตร จากลานสกา ลำต้นสร้างด้วยเงิน ใบและผลสร้างจากทองคำ ลำต้นมีเถาว์พลูทำจากเงินพันรอบต้นหมาก มีคนขึ้นบันไดเก็บพลูสร้างด้วยทองคำ พิงลำต้นหมาก แขวนตะกร้าทองข้างบันได ใต้โคนต้นหมากมีเรือเหนือยาวประมาณครึ่งเมตรสร้างด้วยเงิน ขอบเรือทำด้วยทองคำมีชาวเหนือนั่งพายเรือทำด้วยทองคำ ไม่ทราบชื่อช่างฝีมือที่แน่ชัดจากการสอบถามผู้เฒ่าผู้แก่บอกว่า ครูปั้น นายแจ้ง และนายหนู ครูสอนโรงเรียนช่างถมรุ่นแรกเป็นผู้ร่วมกันสร้างขึ้นมา

ต้นหมากเงินพร้อมชุดคนปีนเก็บหมากและเรือเหนือ เครื่องพุทธบูชาชิ้นเอกจากลานสกา เล่าว่าชาวลานสกาประกอบอาชีพและมีฐานะดีขึ้นด้วยการทำสวนหมาก-พลู ได้เริ่มทำต้นหมากเงินในปี พ.ศ. 2477 เมื่อแล้วเสร็จเตรียมจะนำลงมาบูชาพระธาตุ รัฐบาลได้ออกประกาศรัฐนิยมรณรงค์ให้ประชาชนเลิกกินหมากพลู (ประกาศอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2482) จึงงดการนำมาถวายจนกระทั่งได้เลิกรัฐนิยมนี้ไปเมื่อปี พ.ศ. 2487 และได้นำมาถวายเป็นเครื่องพุทธบูชาในปี พ.ศ. 2491

ในปี พ.ศ. 2491 ชาวลานสกาประกอบอาชีพปลูกหมากพลู นำต้นหมากเงินบูชาพระธาตุ

ชาวนอก(ลุ่มน้ำปากพนัง) ทำนาปลูกข้าวเป็นอาชีพหลักสร้างพิธีแรกนาด้วยทองคำ สร้างต้นข้าวด้วยทองคำ จำลองการประกอบอาชีพมาถวายเป็นพุทธบูชา

ชาวเหนือ(ลานสกา) ปลูกหมาก ปลูกพลูก็สร้างเรือเหนือบรรทุกหมากพลู และต้นหมาก ต้นพลู ทำจากเงินและทองจำลองมาถวายเป็นพุทธบูชา

ชาวนาและชาวสวน ชาพระธาตุ ด้วยความเลื่อมใสศรัทธาเพื่ออานิสงส์จะส่งผลให้ประกอบอาชีพเจริญรุ่งเรืองประสบความสำเร็จส่วนคนทำเครื่องบูชาก็ได้ฝากฝีมืองานศิลปหัตถรรมของตนเอาไว้ให้คนรุ่นหลังได้เห็นถึงความศรัทธา ความงดงามของ “เครื่องบูชาพระบรมธาตุเจดีย์เมืองนครศรีธรรมราช”