ป่าพรุควนเคร็ง คือ พื้นที่ชุ่มน้ำผืนใหญ่ที่สำคัญทางปากพนังตอนใต้ของจังหวัด ที่มีระบบนิเวศอุดมสมบูรณ์และครอบคลุม พื้นที่ 5 อำเภอ (อ.เชียรใหญ่ อ.เฉลิมพระเกียรติ อ.ร่อนพิบูลย์ อ.ชะอวด และอ.หัวไทรของจ.นครศรีธรรมราช และพื้นที่บางส่วน อ.ควนขนุน จ.พัทลุง) มีเนื้อที่ประมาณ 195,545 ไร่ พื้นที่พรุมีประมาณ 86,942 ไร่ สามารถกักเก็บคาร์บอนได้ถึง 29,682,787 ตันต่อเฮกตาร์ สูงกว่าป่าประเภทอื่นถึง 10 เท่า (ศศิรินทร์ โพธิ์ศรี, 2020)
ความเป็นมา
พื้นที่ป่าพรุควนเคร็ง ต้้งอยู่ภาคใต้ฝั่งตะวันออกของประเทศไทย ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช จังหวัดพัทลุงและสงขลา เป็นพื้นที่ป่าพรุขนาดใหญ่เป็นอันดับที่สองของประเทศ พื้นที่ด้านทิศตะวันตกเป็นแนวเทือกเขานครศรีธรรมราชที่สูงชัน ทอดตัวไปในแนวเหนือใต้ขนานกับชายฝั่งทะเลอ่าวไทย ส่วนทางด้านทิศตะวันออกเป็นที่ราบสูงแปลงเล็ก ๆ สลับกันไป ติดกับชายฝั่งทะเลอ่าวไทย โดยพื้นที่ของเขตห้ามล่าสัตว์ป่าบ่อล้อเป็นที่ราบลาดเทลงสู่แม่น้ำปากพนัง ส่วนพื้นที่ระหว่างแม่น้ำปากพนังกับแนวชายทะเลเป็นพื้นที่ราบลุ่ม พื้นที่บริเวณริมทะเลทางทิศตะวันออกมีลักษณะเปฺ็นเนินที่เกิดจากสันทราย ส่วนพื้นที่ในเขตห้ามล่าสัตว์ป่าทะเลน้อยมีลักษณะเป็นที่ราบลุ่ม ในฤดูฝนรับน้ำที่ล้นเอ่อจากแม่น้ำปากพนังลงป่าพรุ ทะเลน้อยและทะเลสาบตอนบน (ทะเลหลวง) ตามลำดับ โดยมีภูเขาหรือควน (ตามลักษณะการเรียกของภาคใต้) อยู่บริเวณกลางพื้นที่ ควนที่สำคัญคือ ควนขนุน ควนชิง ควนทะเลมอง ควนยาว เป็นต้น และมีแม่น้ำปากพนังไหลางกลาง
ป่าพรุให้บริการระบบนิเวศที่กว้างขวางสำหรับวิถีชีวิตของชุมชนในท้องถิ่น เป็นแหล่งเก็บกักน้ำฝนรวมถึงแหล่งน้ำใต้ดิน เป็นแนวกันชนผลกระทบจากพายุฝนและอุทกภัย กรองตะกอนตามธรรมชาติก่อนที่น้ำจะไหลลงสู่ทะเลน้อยและทะเลสาบสงขลา กักเก็บคาร์บอน และเป็นแหล่งความหลากหลายทางชีวภาพ รวมถึงสปีชีส์ที่ถูกคุกคามระดับโลก โดยประมาณ 65 เปอร์เซ็นต์ ของพื้นที่พรุควนเคร็งถูกภัยคุกคามใก้เกิดความเสื่อมโทรมจากหลายสาเหตุ ได้แก่ การทำสวนปาล์มน้ำมันขนาดใหญ่ การลดระดับน้ำในพรุ และไฟป่า ส่งผลให้พื้นที่พรุธรรมชาติที่เป็นแหล่งความหลากหลายทางชีวภาพและกักเก็บคาร์บอนลดน้อยลง (ละอองทิพย์ บุณยเกียรติ และคณะ, ม.ป.ป.)
ทำความรู้จักกับ “ป่าพรุ”
ป่าพรุ เป็นป่าไม่ผลัดใบซึ่งขึ้นในที่ลุ่ม มีน้ำจืดท่วมขังเป็นเวลานาน ดินมีสภาพเป็นกรด มีซากใบไม้และเศษพืชทับถมกัน โดยไม่สลายตัวหรือสลายตัวน้อย ต้นไม้ในป่าชนิดนี้มีการปรับตัวเป็นพิเศษ เช่น มีรากค้ำยัน รากหายใจ พูพอน เป็นต้น ความสำคัญของป่าพรุ นอกจากเป็นแหล่งดำรงชีวิตของสัตว์ป่า และเป็นแหล่งอนุรักษ์พันธุ์พืชและสัตว์ป่าหายากแล้ว ชุมชนยังได้ใช้ประโยชน์จากไม้และของป่า รวมทั้งเป็นสถานที่รวมรวมแหล่งความรู้วิชาการต่างๆเกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติและแหล่งกักเก็บน้ำตามธรรมชาติเพื่อรักษาความสมดุลของระบบนิเวศอีกด้วย (ป่าพรุควนเคร็ง, 2022)
พื้นที่ชุ่มน้ำ หรือ wetlands หมายถึงตั้งแต่ต้นน้ำ ลำธาร รวมไปถึงชายทะเล ลึกลงไป เวลาน้ำลงอีก 6 เมตร คือความครอบคลุมของพื้นที่ชุ่มน้ำ ดังนั้น ห้วย หนอง คลอง บึง ลำธาร แม่น้ำ น้ำตก เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำหมด พรุเป็นหนึ่งประเภทในนั้น ไม่จำเป็นว่าเป็นหน่วยย่อยหรือหน่วยใหญ่ นิยามมันกินทั้งหมดในนั้น ป่าชายเลนก็รวมด้วย เพราะตลอดเวลาที่น้ำทะเลขึ้นสูงสุดหรือลงไปต่ำสุด ก็ครอบคลุมหมด เพราะฉะนั้น wetlands ก็คือ ห้วย หนอง คลอง บึง ป่าชายเลน ป่าพรุ เป็นประเภทของพื้นที่ชุ่มน้ำทั้งหมด
ทำความรู้จักกับ “ป่าพรุ”
ป่าพรุ เป็นป่าไม่ผลัดใบซึ่งขึ้นในที่ลุ่ม มีน้ำจืดท่วมขังเป็นเวลานาน ดินมีสภาพเป็นกรด มีซากใบไม้และเศษพืชทับถมกัน โดยไม่สลายตัวหรือสลายตัวน้อย ต้นไม้ในป่าชนิดนี้มีการปรับตัวเป็นพิเศษ เช่น มีรากค้ำยัน รากหายใจ พูพอน เป็นต้น ความสำคัญของป่าพรุ นอกจากเป็นแหล่งดำรงชีวิตของสัตว์ป่า และเป็นแหล่งอนุรักษ์พันธุ์พืชและสัตว์ป่าหายากแล้ว ชุมชนยังได้ใช้ประโยชน์จากไม้และของป่า รวมทั้งเป็นสถานที่รวมรวมแหล่งความรู้วิชาการต่างๆเกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติและแหล่งกักเก็บน้ำตามธรรมชาติเพื่อรักษาความสมดุลของระบบนิเวศอีกด้วย (ป่าพรุควนเคร็ง, 2022)
- ป่าพรุควนเคร็งเน้นย้ำการจัดการแบบมีส่วนร่วมและการสนับสนุนจากภาครัฐเพื่อความเข้มแข็งวิสาหกิจชุมชน. (2019, 13 September). RECOFTC. https://www.recoftc.org/th/updates-1
- ศศิรินทร์ โพธิ์ศรี. (2020, 11 September). “ป่าพรุควนเคร็ง” ลมหายใจแห่งลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา ต้นแบบ Carbon Sink ภาคพื้นทวีป. KinD. ป่าพรุควนเคร็ง-ลมหายใจ/ป่าพรุควนเคร็ง-ลมหายใจ/https://kindconnext.com/kindworld/
- รายงานโครงการสำรวจสถานภาพพื้นที่ชุ่มน้ำประเภทพรุ ของประเทศไทย โดยสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.)
- แฟนเพจชมรมเยาวชนรักษ์ป่าพรุควนเคร็ง. www.facebook.com
- พื้นที่ชุ่มน้ำและความหลากหลายทางชีวภาพ. http://chmthai.onep.go.th
- ละอองทิพย์ บุณยเกียรติ, สุรัชนี อยู่สบาย, สุบรรณ์ เกราะแก้ว และ จรีรัตน์ สามารถ. (ม.ป.ป.). หลักสูตรท้องถิ่นเชิงบูรณาการ สาระการเรียนรู้ภูมิทัศน์ พรุควนเคร็ง. https://anyflip.com/hqtzz/dhmq
ที่มาของเรื่องราว
ภาพจาก Nakhon Si Thammarat นครศรีธรรมราช 8 พฤษภาคม 2023
Views: 201
