ความเป็นมาของธนาคารปูม้า
ธนาคารปูม้า เป็นโครงการที่มุ่งฟื้นฟูทรัพยากรปูม้า โดยการเพิ่มปริมาณลูกปูม้าวัยอ่อนคืนสู่ธรรมชาติ ซึ่งได้รับได้รับทุนอุดหนุนการทำกิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัย ในระยะแรกจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ประจำปีงบประมาณ 2561 ด้วยปูม้า เป็นสัตว์เศรษฐกิจของประเทศไทย ที่นิยมบริโภคในประเทศและส่งออกต่างประเทศและมีความต้องการเพิ่มมากขึ้นทุกปี ผลผลิตปูม้าของประเทศไทยเกือบทั้งหมดได้มาจากการเก็บเกี่ยวผลผลิตจากธรรมชาติ
จากสถานการณ์ทรัพยากรปูม้าในปัจจุบันที่เสื่อมโทรม การจัดการทรัพยากรปูม้า โดยใช้ธนาคารปูม้า เป็นเครื่องมือในการฟื้นฟูทรัพยากร โดยการนำปูม้าไข่ปูม้านอกกระดองที่โดนจับขึ้นมาจากเครื่องมือประมงเนื่องจากไม่สามารถคัดกรองปูม้าไข่นอกกระดองออกจากเครื่องมือได้ ซึ่งปูม้าสามารถสืบพันธุ์วางไข่ได้ทั้งปีหากนำไข่นอก กระดอกมาเพาะฟักโดยชุมชนและชาวประมงมีส่วนร่วม ก่อนปล่อยคืนสู่ทะเลจะเป็นแนวทางการเพิ่มอัตราการทดแทนของปูม้าในระบบธรรมชาติ เพิ่มเติมปูม้าวัยอ่อนรุ่นต่อไปเพื่อการใช้ประโยชน์ได้อย่างยั่งยืน และเป็นการใช้ทรัพยากรควบคู่ไปกับการอนุรักษ์ฟื้นฟูโดยการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกภาคส่วน
นอกจากนั้นการจัดทำโครงการเป็นกิจกรรมวิจัยและเผยแพร่ที่ตอบโจทย์ความเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนขององค์การสหประชาชาติ (Sustainable development goals: SDGs) ในหลายประเด็น เช่น
- การรักษาทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ซึ่งตอบโจทย์จากการสร้างแนวทางการฟื้นฟูปูม้า และระบบนิเวศที่เกี่ยวข้องอย่างมีประสิทธิภาพ และการกำจัดความยากจน แก้ปัญหาเรื่องรายได้ของชาวประมง ส่งเสริมอาชีพทางเลือก เช่น การท่องเที่ยวเชิงนิเวศทางทะเล การเปิดร้านอาหารทะเลพื้นบ้าน หรือแม้กระทั้งกกลุ่มที่พักและร้านอาหาร ฟาร์มสเตย์
ดังนั้นการดำเนินกิจกรรมโครงการธนาคารปูม้าจึงสามารถยกระดับเศรษฐกิจของประเทศและการลดการกีดกันและกดราคาสินค้าจากต่างประเทศได้ เป็นส่งเสริมการผลิตและการบริโภคอย่างยั่งยืน และส่งเสริมเสริมความร่วมมือในระดับนานาชาติเพื่อให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน ซึ่งในการดำเนินโครงการระยะแรกดำเนินการระหว่างวันที่ 27 กันยายน 2561 ถึงวันที่ 26 พฤษภาคม 2562
วัตถุประสงค์
- เพื่อสร้างธนาคารปูม้าในพื้นที่ซึ่งชุมชนมีความต้องการและมีความเหมาะสมเชิงพื้นที่
- เพื่อสร้างศูนย์เรียนรู้ธนาคารปูม้า เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้และทักษะต่างๆ ในการท้าธนาคารปูม้าให้กับชุมชน ใกล้เคียงรายรอบ และสร้างความตระหนักในการฟื้นฟูทรัพยากรปูม้า
- เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับปูม้า ชีววิทยาและแนวทางฟื้นฟู ที่ควรรู้ในการท้าธนาคารปูม้า
- จัดฝึกอบรมการเพาะฝักลูกปูม้าระยะ Zoea และระยะ Young crab ให้แก่ชุมชน
- จัดกิจกรรมปล่อยลูกปูม้าคืนสู่ทะเล
พื้นที่ในการดำเนินโครงการ
มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ซึ่งเป็นหน่วยงานหลัก ได้ดำเนินการในการประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการทรัพยากรปูม้า เพื่อทำงานร่วมกันและพื้นฟูทรัพยกรปูม้า ในพื้นที่ 2 จังหวัดคือ พื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช และพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี
ความร่วมมือในการดำเนินโครงการ
มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ได้ประสานความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อดำเนินโครงการร่วมกันแบบบูรณาการ เพื่อประสานการทำงานร่วมกันในการพื้นฟูทรัพยากรปูม้าโดยมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ รับผิดชอบในการวิเคราะห์คว่ามเหมาะสมของพื้นที่ วางแผนการดำเนินโครงการ ลงพื้นที่ จัดอบรม สร้างศูนย์เรียนรู้ต้นแบบ สร้่างธนาคารปูม้า เป็นที่ปรึกษา และดำเนินการิจัย ประเมินผล จัดกิจกรรมอบรมต่อยอดธนาคารปูม้าเพื่อการท้องเที่ยว อาหารท้องถิ่น หรือสร้างจุดเด่นของธนาคารปูม้าในแต่ละท้องถิ่น และได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานต่าง ๆ ในการดำเนินโครงการร่วมกันดังนี้ มหาวิทยาลัยราชภัฎนครศรีธรรมราช มหาวิทยาลัยราชภัฎสุราษฎร์ธานี ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 3 (สุราษฎร์ธานี ) สำนักงานประมงจังหวัดนครศรีธรรมราช สำนักงานประมงจังหวัดสุราษฎร์ธานี ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงทะเลอ่าไทยตอนกลาง (ชุมพร) กลุ่มอนุรักษ์ประมงพื้นบ้านในถุ้ง ท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช กลุ่มอนุรักษ์อ่าวพุมเรียง/กลุ่มท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์บ้านพุมเรียง จังหวัดสุราษฎร์ธานี แกนนำชาวประมงในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช และแกนนำชาวประมงในพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี
ผลสำเร็จในการดำเนินโครงการ
ผลจากการดำเนินโครงการธนาคารปูม้าในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช และพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี ในระยะแรก ได้มีการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ 3 แห่ง ธนาคารปูม้า 57 แห่ง ซึ่งโครงการสามารถยกระดับและแก้ปัญหาของชุมชนชายฝั่ง และชาวประมง ซึ่งส่งผลดีในด้านต่าง ๆ ดังนี้
ส่งผลต่อเศรษฐกิจของชุมชนและประเทศในการจัดการเพิ่มผลผลิตปูม้าในธรรมชาติ เพิ่มรายได้และชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น สามารถส่งออกปูม้าได้อย่างต่อเนื่อง และมีความสามารถในการแข่งขันกับต่างประเทศมากขึ้น และทำให้การประมงของไทยกรณีปูม้าได้รับการยอมรับจากต่างประเทศตามมาตรฐานสากล
-
- ส่งผลต่อความเข้มแข็งของสังคม ทำให้ชุมชนมีความตระหนักในการฟื้นฟูทรัพยากรปูม้ามากขึ้น
- ส่งผลต่อสิ่งแวดล้อม การเพิ่มหรือปล่อยลูกปูม้าคืนสู่ทะเลไทยทำให้ระบบนิเวศทางทะเลได้รับผลกระทบทางบวกไปด้วย นอกจากนั้นการจัดทำธนาคารปูกระตุ้นและส่งเสริมให้ชาวประมงในแต่ละพื้นที่ดูแลทรัพยากรชายฝั่งโดยมีกิจกรรมต่าง ๆ ดำเนินการควบคู่ไปด้วยสามารถสร้างการรับรู้ ความเข้าใจ และความร่วมมือเพื่อรักษาระบบนิเวศและสิ่งแวดล้อมทางทะเลเพื่อการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนต่อไป
การดำเนินโครงการเครือข่ายธนาคารปูม้า มวล.-วช “เพื่อคืนปูม้าสู่ทะเลไทย” เป็นกิจกรรมวิจัยและเผยแพร่ที่ตอบโจทย์ความเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนขององค์การสหประชาชาติ (Sustainable Development Goals: SDGs) ในระยะแรกประสบความสำเร็จในหลากหลายมิติ ทั้งทางมิติเศรษฐกิจของชุมชนและประเทศ มิติในสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมมชนและสังคม ในการตระหนักรู้เพื่อฟื้นฟูปูม้าตามธรรมชาติ และมิติทางด้านสิ่งแวดล้อม ในการรักษาระบบนิเวศและสิ่งแวดล้อมทางทะเลอย่างยั่งยืน นอกจากนั้นยังสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับชุมชนได้เป็นอย่างดี ซึ่งนำไปสู่การดำเนินการโครงการธนาคารปูม้าอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน และมีการต่อยอดความรู้ไปสูุ่ผลงานวิจัยด้านอื่น ๆ อีกด้วย เช่น อาหารพื้นถิ่น ด้านการท่องเที่ยว การสร้างศูนย์เรียนรู้ชุมชนต้นแบบ เป็นต้น
โครงการธนาคารปูม้า ซึ่งได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2561 จนถึงปัจจุบัน (ปี 2568) ภายใต้การนำของ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. อมรศักดิ์ สวัสดี ผู้อำนวยการศูนย์บริการวิชาการ และคณะ โดยได้รับการสนับสนุนทุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) และสมาคมอาหารแช่เยือกแข็งไทย
ผลงานวิจัยธนาคารปูม้า ม.วลัยลักษณ์ ติด 1 ใน 8 ผลงานวิจัยดีเด่นระดับเอเชีย เวที THE Awards Asia 2025 จัดโดยสถาบัน Time higher education (THE) ความสำเร็จของโครงการดังกล่าว ช่วยยกระดับและแก้ปัญหาของชุมชนชายฝั่งและชาวประมง ทั้งด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคม ด้านสิ่งแวดล้อม และด้านนโยบายของประเทศ เป็นการฟื้นฟูและคืนปูม้าสู่ทะเลไทย ที่เห็นผลเชิงประจักษ์บนพื้นฐานของมาตรฐานสากล ที่ผ่านมาได้รับรางวัลและการยอมรับระดับชาติและนานาชาติมากมาย ตอบโจทย์ความเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนขององค์การสหประชาชาติ (Sustainable development goals: SDGs) และตอบโจทย์พันธกิจและวิสัยทัศน์ด้านการ เป็นหลักในถิ่น เป็นเลิศสู่สากล ของมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
แหล่งข้อมูลอ้างอิงและภาพประกอบ
อมรศักดิ์ สวัสดี และคณะ. รายงานฉบับสมบูรณ์กิจกรรมส่งเสริมและสนับสนุนงานวิจัย เรื่อง การถ่ายทอดองค์ความรู้จากการวิจัยเพื่อการใช้ประโยชน์ในการขยายผลธนาคารปูม้าเพื่อ “คืนปูม้าสู่ทะเลไทย” ในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช และจังหวัดสุราษฎร์ธานี. วช. https://inter.fisheries.go.th/eng/en_pic/202 103041528541_file.pdf
คณะทำงานโครงการธนาคารปูม้ามวล.วช. ขับเคลื่อนกิจกรรมธนาคารปูม้า จังหวัดสุราษฎร์ธานี https://cas.wu.ac.th/archives/21370
โครงการการต่อยอดกิจกรรมธนาคารปูม้าเพื่อบริหารจัดการทรัพยากรชายฝั่งและยกระดับรายได้ให้กับชาวประมงในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราชและจังหวัดสุราษฎร์ธานี. ศูนย์บริการวิชาการ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. https://cas.wu.ac.th/archives/26317
การพัฒนาต่อยอดโครงการธนาคารปูม้าเครื่องมือการบริหารจัดการทรัพยากรชายฝั่งแบบองค์รวมเพื่อการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน สู่ การท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ วิถีการท่องเที่ยวยั่งยืน (LOW CARBON JOURNEY SAMUI). ศูนย์บริการวิชาการ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. https://cas.wu.ac.th/archives/32780
ชุมชนต้นแบบ : ศูนย์เรียนรู้ธนาคารปูม้าและประมงชายฝั่งบ้านในถุ้ง. ศูนย์บริการวิชาการ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. https://cas.wu.ac.th/ชุมชนต้นแบบ
ธนาคารปูม้าคืบหน้าคุ้มค่าได้อาชีพ อนุรักษ์ทะเล. (2568, 11 มีนาคม). สมาคมหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์. https://thaipress-asso.com/news/n0Vj5K6uBNJtfV7r
ธนาคารปูม้า มวล.วช. ดำเนินการโดยมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ คว้า 3 รางวัลระดับชาติ “ธนาคารปูม้าชุมชน” เพื่อความยั่งยืน. ศูนย์บริการวิชาการ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. https://cas.wu.ac.th/archives/11287
ผลงานวิจัยธนาคารปูม้า ม.วลัยลักษณ์ติดท๊อป 8 ผลงานวิจัยเด่นระดับเอเชีย THE Awards Asia 2025. (2568, 29 เมษายน). มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. https://www.wu.ac.th/th/news/25444/
ม.วลัยลักษณ์ ร่วมโชว์ผลงานวิจัยพร้อมปล่อยลูกพันธุ์ปูม้าสู่ทะเลกว่า 10 ล้านตัวที่เกาะสมุย. (2566, 20 มีนาคม). มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. https://www.wu.ac.th/th/news/22519
ม.วลัยลักษณ์ ต้อนรับ รมว.อว. เยี่ยมชม “โครงการธนาคารปูม้า” ที่เกาะสมุย. (2568, 10 มีนาคม). มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. https://www.wu.ac.th/th/news/25249/
Admin ไทยอาเซียนนิวส์อาเซียนนิวส์. (2568, 26 กรกฎาคม). วช. นำเสนอ “ธนาคารปูม้า” เข้าชิงรางวัลเลิศรัฐ สำนักงาน ก.พ.ร. พร้อมสร้างการบริหารแบบมีส่วนร่วมและความยั่งยืนให้ชุมชน “คืนปูม้าสู่ทะเลไทย”. ไทยอาเซียนนิวส์. https://www.thaiaseannews.com/?p=24567
ธนาคารปูม้า มวล. วช. https://www.facebook.com/thnakharpumamwlwch
ธนาคารปูม้า มวล. วช. https://www.instagram.com/crabbankwunrct
