การจัดการทรัพยากรสารสนเทศเพื่อให้บริการในห้องสมุดมหาวิทยาลัย ถือเป็นหัวใจสำคัญที่จะช่วยสนับสนุนการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับกลุ่มวิชาทางด้านการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพ ซึ่งกลุ่มวิชาเหล่านี้มีเนื้อหาเฉพาะทาง และมีลักษณะเฉพาะ
ในระยะแรกศูนย์บรรณสารและสื่อการศึกษา มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ยังไม่มีห้องสมุดวิทยาศาสตร์สุขภาพที่แยกออกมาเป็นระบบเฉพาะ ทรัพยากรทั้งหมดถูกจัดระบบด้วยระบบการจัดหมวดหมู่รัฐสภาอเมริกัน (Library of Congress Classification หรือ LC) ซึ่งเป็นระบบมาตรฐานที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในห้องสมุดมหาวิทยาลัยทั่วไป
ในช่วงเริ่มต้น ทางศูนย์บรรณสารและสื่อการศึกษา มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ได้ใช้ระบบ LC ในการจัดระบบทรัพยากร ในส่วนของหนังสือที่เกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์สุขภาพส่วนใหญ่จะถูกจัดไว้ในหมวด R ซึ่งครอบคลุมเนื้อหาทางด้านการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพโดยทั่วไป ในระยะหลังมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์เริ่มขยายการเรียนการสอน มีการเรียนการสอนในสาขาวิชาเฉพาะทางมากขึ้น ระบบเดิมจึงไม่เพียงพอต่อความต้องการที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น
เมื่อมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์เปิดการเรียนการสอนรายวิชาทางด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพ โดยมีสำนักวิชาแพทยศาสตร์และสำนักวิชาเภสัชศาสตร์ การให้บริการทรัพยากรสารสนเทศจึงมีความจำเป็นต้องมีการปรับปรุง และแก้ไขให้เหมาะสมและเพียงพอต่อความต้องการที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น
ห้องสมุดวิทยาศาสตร์สุขภาพถูกตั้งขึ้นมาเพื่อสนับสนุนการเรียนการสอนของ 4 สำนักวิชาหลักในระยะแรก ได้แก่:
สำนักวิชาแพทยศาสตร์
สำนักวิชาเภสัชศาสตร์
สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์
สำนักวิชาสหเวชศาสตร์และสาธารณสุขศาสตร์
นอกจากนี้ ยังต้องเตรียมพร้อมสำหรับการรองรับสำนักวิชาที่จะขยายเพิ่มในอนาคตอีกด้วย เพื่อให้การจัดการทรัพยากรมีความเหมาะสมและสอดคล้องกับลักษณะเนื้อหาทางด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพมากขึ้น ศูนย์บรรณสารและสื่อการศึกษาจึงได้ตัดสินใจนำระบบการจัดหมวดหมู่หนังสือระบบแพทย์แห่งชาติอเมริกัน (National Library of Medicine Classification หรือ NLM) เข้ามาใช้
การเปลี่ยนแปลงนี้ส่งผลให้ทรัพยากรทางด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพที่เดิมถูกจัดไว้ในหมวด R ของระบบ LC ถูกแยกออกมาและจัดหมวดหมู่ใหม่โดยใช้รูปแบบของระบบ NLM ที่มีความเฉพาะเจาะจงมากขึ้น
ระบบ NLM: มาตรฐานสากลสำหรับห้องสมุดการแพทย์
ระบบ NLM เป็นระบบการจัดหมวดหมู่หนังสือที่ได้รับความนิยมใช้อย่างแพร่หลายในห้องสมุดมหาวิทยาลัยทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศสำหรับการศึกษาทางการแพทย์และวิชาชีพแพทย์โดยเฉพาะ
ระบบนี้จัดหมวดหมู่โดยใช้อักษรสองตัวหลัก คือ W และ Q
หมวด W: การแพทย์และสาขาวิชาที่เกี่ยวข้อง
หมวด W เป็นหมวดใหญ่สำหรับแพทยศาสตร์และสาขาวิชาที่เกี่ยวข้อง (Medicine and Related Subjects) โดยแบ่งเป็นหมวดย่อยจำนวน 28 หมวด ตั้งแต่ W และ WA-WZ ดังนี้:
W: การแพทย์ทั่วไปและอาชีพแพทย์
WA: สาธารณสุขศาสตร์
WB: เวชปฏิบัติ
WC: โรคติดต่อ
WD: การแพทย์ในสภาพแวดล้อมต่าง ๆ
WE: ระบบกล้ามเนื้อและโครงกระดูก
WF: ระบบหายใจ
WG: ระบบหัวใจและหลอดเลือด
WH: ระบบเลือดและน้ำเหลือง
WI: ระบบทางเดินอาหาร
WJ: ระบบขับถ่ายและระบบสืบพันธุ์
WK: ระบบต่อมไร้ท่อ
WL: ระบบประสาท
WM: จิตเวชศาสตร์
WN: รังสีวิทยา
WO: ศัลยศาสตร์
WP: นรีเวชวิทยา
WQ: สูติศาสตร์
WR: วิทยาโรคผิวหนัง
WS: กุมารเวชศาสตร์
WT: เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ
WU: ทันตแพทย์ศาสตร์ศัลยกรรมช่องปาก
WV: วิทยาโสต นาสิก และลาริงซ์
WW: จักษุวิทยา
WX: โรงพยาบาลและสิ่งอำนวยความสะดวกทางการแพทย์
WY: การพยาบาล
WZ: ประวัติการแพทย์และเรื่องอื่น ๆ ทางการแพทย์
หมวด Q: วิทยาศาสตร์การแพทย์พื้นฐาน
หมวด Q ครอบคลุมสาขาวิชาเตรียมแพทยศาสตร์ วิทยาศาสตร์การแพทย์พื้นฐาน หรือปรีคลินิก (Preclinical Sciences) ประกอบด้วย 8 หมวดย่อย QS-QZ:
QS – กายวิภาคศาสตร์
QT – สรีรวิทยา
QU – ชีวเคมี ชีววิทยาเซลล์และพันธุศาสตร์
QV – เภสัชวิทยา
QW – จุลชีววิทยาและภูมิคุ้มกันวิทยา
QX – ปรสิตวิทยาและพาหะก่อโรค
QY – พยาธิวิทยาคลินิกหรือเวชศาสตร์ชันสูตร
QZ – พยาธิวิทยา
การแบ่งหมวดหมู่ย่อย
หลังจากการแบ่งหมวดหมู่หลักแล้ว ระบบ NLM จะแบ่งหมวดหมู่ย่อยโดยใช้ตัวเลขอารบิก 1-999 และระบบจุดทศนิยมร่วมด้วย เพื่อแสดงรายละเอียดของเลขหมู่แต่ละหมวดอย่างละเอียด
ตัวอย่างการแบ่งหมวดย่อย:
QS 1-681: กายวิภาคศาสตร์มนุษย์
QT 1-275: สรีรวิทยา
QU 1-220: ชีวเคมี
WA 1-950: สาธารณสุข
WO 1-950: ศัลยศาสตร์
ประโยชน์ของการใช้ระบบ NLM
การเปลี่ยนมาใช้ระบบ NLM ได้นำมาซึ่งประโยชน์หลายประการ คือ
1.ความเฉพาะเจาะจง – ระบบ NLM ถูกออกแบบมาโดยเฉพาะสำหรับทรัพยากรทางการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพ ทำให้การจัดหมวดหมู่มีความแม่นยำและตรงตามเนื้อหาสาระมากขึ้น
2.ความเป็นมาตรฐานสากล – เป็นระบบที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในห้องสมุดการแพทย์ทั่วโลก ทำให้ง่ายต่อการแลกเปลี่ยนข้อมูลและความร่วมมือระหว่างห้องสมุด
3.การสนับสนุนการเรียนการสอน – ผู้ใช้สามารถค้นหาและเข้าถึงทรัพยากรที่ต้องการได้อย่างรวดเร็วและแม่นยำมากขึ้น
4.ความยืดหยุ่น – ระบบสามารถรองรับการเพิ่มทรัพยากรและสาขาวิชาใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
การพัฒนาระบบการจัดหมวดหมู่หนังสือจาก LC สู่ NLM ในห้องสมุดวิทยาศาสตร์สุขภาพของมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ สะท้อนให้เห็นถึงการตอบสนองต่อความต้องการที่เปลี่ยนแปลงไปของสถาบันการศึกษา เมื่อมีการขยายตัวของสาขาวิชาและความซับซ้อนของเนื้อหาการเรียนการสอน การปรับปรุงระบบการจัดการทรัพยากรให้มีความเหมาะสมและทันสมัยจึงเป็นสิ่งจำเป็น
ระบบ NLM ไม่เพียงแต่ช่วยให้การจัดการทรัพยากรมีประสิทธิภาพมากขึ้น แต่ยังเป็นการยกระดับมาตรฐานของห้องสมุดให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาการศึกษาทางการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพของประเทศในระยะยาว
การเปลี่ยนแปลงนี้เป็นตัวอย่างที่ดีของการพัฒนาบริการห้องสมุดที่ให้ความสำคัญกับความต้องการของผู้ใช้และการสนับสนุนการเรียนการสอนอย่างเป็นรูปธรรม
ที่มา :
การจัดหมวดหมู่หนังสือตามระบบหอสมุดแพทย์แห่งชาติอเมริกัน (National Library of Medicine Classification หรือ NLM) https://shorturl.asia/ao3vK
มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. (2564). หลักสูตรที่เปิดสอน. มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. Retrieved 23 กุมภาพันธ์ from https://entry.wu.ac.th/new/home_program.asp
ศูนย์บรรณสารและสื่อการศึกษา และสำนักวิชาสารสนเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์. (2554). เอกสารประกอบการสัมมนา เรื่อง บุคลากรด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพ : มุมมองและกระบวนทัศน์ของการทำงาน ศูนย์บรรณสารและสื่อการศึกษา มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์.
