พิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์มานิ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์

พิพิธภัณฑ์ชาติพันธุ์มานิ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ แหล่งเรียนรู้นอกห้องเรียน ผ่านนิทรรศการกลางแจ้งที่มากความรู้ มีความสนุกสนาน ตั้งเป้าหมายให้เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้สมบูรณ์แบบ จัดแสดงในบริเวณพื้นที่อุทยานพฤกษศาสตร์ ตั้งอยู่ตรงกันข้ามกับโดมกระบองเพชร   ท่ามกลางผืนป่า สภาพแวดล้อมใกล้เคียงกับที่อยู่อาศัย โดยแบ่งออกเป็น

ทางเข้าพิพิธภัณฑ์ มีการจำลองการสร้างประติมากรรมขนาดใหญ่  คือเทือกเขาบรรทัดและรูปปั้น สื่อถึงการดำรงชีวิตและเครื่องมือทำมาหากิน
ภายในพิพิธภัณฑ์ จัดแสดงวัตถุเสมือนจริงของกลุ่มชาติพันธุ์มานิ และการจำลองสภาพแวดล้อมแต่ละทับ โดยจะมี QR Code เพื่อให้ผู้เข้าชมได้สแกนหาความรู้เพิ่มเติม โดยแบ่งองค์ความรู้เป็น 4 ด้าน
1. มานิ กลุ่มชาติพันธุ์ภาคใต้
ชนพื้นเมืองเก่าแก่ของประเทศไทย ซึ่งยังคงรักษาวิถีชีวิตดั้งเดิมไว้อย่างเหนียวแน่น เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่อยู่ในกลุ่มโอเชียนิคนิกรอยด์ (Oceanic Negroid) และสืบเชื้อสายจากกลุ่มภาษาตระกูลออสโตร-เอเชียติค (Austroasiatic) โดยมีภาษาพูดของตนเองในกลุ่มภาษาอัสเลียน (Aslian) แม้ไม่มีภาษาเขียนก็ตาม
2. วิถีและการดำรงชีวิต
แสดงรูปแบบการเลือกที่ตั้งทับหรือ “ฮะยะ” บริเวณพื้นที่เนินเขาสลับภูเขา ซึ่งมีต้นไม้สูงใหญ่ปกคลุม และอยู่ใกล้ลำธารหรือน้ำตก “ฮะยะ” มีลักษณะเป็นเพิงหมาแหงนแบบง่าย ๆ ใช้ไม้ไผ่ยกเป็น 4 เสา เป็นโครงสร้าง หลังคาด้านหน้าสูงพอเลยศีรษะ ด้านหลังสูงจากพื้นดินประมาณ 1 ศอก หรือไม่ต้องมีก็ได้ กว้างประมาณ 3 ศอก หลังคามุงด้วยใบไม้สาน เช่น ใบตองป่า ใบชิง ใบหลาโอน ใบปุด เป็นต้น สานอย่างละเอียด เพื่อคุ้มแดดและฝน ขนาดของ ฮะยะ มีทั้งเล็กและใหญ่ และมักจะหันหน้าเข้าหากัน เว้นทางเดินตรงกลางหรือลานเพื่อใช้เป็นพื้นที่ส่วนกลาง อยู่รวมกันเป็นกลุ่ม ๆ กลุ่มละประมาณ 20-50 คน และมีการอพยพโยกย้ายที่อยู่อย่างต่อเนื่อง เฉลี่ยประมาณไม่เกิน 10-15 วัน ทั้งนี้เป็นไปตามวิถีชีวิตที่พึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติ และแหล่งอาหารที่เปลี่ยนแปลงไปตามฤดูกาล
3. ภูมิปัญญาด้านสมุนไพร
ซึึ่งมานินั้น หลายคนรู้จักในชื่อของกลุ่มชนพื้นเมืองที่มีภูมิปัญญาด้านสมุนไพรที่สืบทอดกันมายาวนาน จนได้รับฉายาว่า “เจ้าแห่งสมุนไพร” พวกเขาใช้พืชพรรณธรรมชาติในการรักษาโรคและบำรุงร่างกาย โดยสมุนไพรที่สำคัญ ได้แก่
หัวไพล ใช้ฝนทาแผล ลดการอักเสบ
เห็ดงู แก้พิษงูกัด
ไอ้เหล็ก ใช้บำรุงกำลัง
ไอ้แว้ง แก้ไข้และอาการเจ็บคอ
ภูมิปัญญาเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติที่ลึกซึ้ง และอาจเป็นแนวทางให้คนยุคใหม่หันมาให้ความสำคัญกับสมุนไพรไทยมากขึ้น
4. ความเชื่อและพิธีกรรม เกี่ยวข้องกับทุกช่วงชีวิต ตั้งแต่การเกิดจนถึงความตาย ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ ธรรมชาติ และจิตวิญญาณ แนวคิดที่ให้ความเคารพต่อธรรมชาติ มานิ บริเวณเทือกเขาบรรทัดไม่มีการนับถือศาสนาที่ชัดเจน จะให้ความเคารพต่อธรรมชาติที่อยู่รอบตัว มีความผูกพันอย่างลึกซึ้งต่อป่า ลำธาร ต้นไม้ พืช สัตว์ และธรรมชาติทั้งหมด เชื่อในวิถีปฏิบัติต่อธรรมชาติ แสดงออกโดยมีพิธีกรรมที่เคารพธรรมชาติ และมีวิถีชีวิตที่เป็นมิตรกับธรรมชาติ