ท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ ช่วยลดภาวะโลกร้อน ซึ่งในปัจจุบันสภาวะโลกร้อนกำลังทวีปัญหารุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ เรามิอาจปฏิเสธได้ว่ากิจกรรมที่เกิดจากการเดินทางท่องเที่ยวก็เป็นส่วนหนึ่งที่เร่งให้เกิดผลกระทบที่ร้ายแรงต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งนักท่องเที่ยวและผู้ประกอบการด้านอุตสาหกรรมท่องเทียวและบริการ เริ่มเล็งเห็นและให้เริ่มความสำคัญกับการท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำ (Low Carbon Tourism) โดยผสมผสานแนวคิดของการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และการท่องเที่ยวแบบมีความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคมเข้าไว้ด้วยกัน เพื่อเป็นการช่วยลดสภาวะโลกร้อน เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ทำให้โลกของเราน่าอยู่มากขึ้น
ท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ กับความหมาย
การท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ หรือ Low Carbon Tourism เป็นการท่องเที่ยวที่ลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนและรบกวนสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด โดยการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำสามารถเป็นการท่องเที่ยวแบบง่ายๆ ตามความชอบของนักท่องเที่ยว เพียงแต่กิจกรรมการท่องเที่ยวนั้นต้องให้ความสำคัญรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม และการลดก๊าซคาร์บอน เช่น การเลือกยานพาหนะในการเดินทาง การเลือกโรงแรมที่เป็นโรงแรมสีเขียว การรับประทานอาหารที่ปรุงจากวัตถุดิบในท้องถิ่น การทำกิจกรรมท่องเที่ยวด้านสิ่งแวดล้อม เช่น กิจกรรมปลูกป่า ปลูกปะการัง การเก็บขยะ เป็นต้น ซึ่งกิจกรรมการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำจะช่วยลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนได้มากกว่าการท่องเที่ยวแบบทั่วไป
หลักการ ท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำ
หลักการท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำ เริ่มต้นได้ง่าย ๆ จากตัวเราเองด้วยการวางแผนการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เช่น วางแผนการจัดสัมภาระในการท่องเที่ยวให้มีน้ำหนักเบา เดินทางโดยใช้บริการขนส่งสาธารณะ ใช้จักรยนในการท่องเที่ยวท่อง เพื่อจะได้เพิ่มพาพลังงานให้น้อยที่สุด เลือกที่พักที่มีกิจกรรมที่เป็นมิตรกับสิ่งแดล้อม ลดการใช้พลังงาน ลดการใช้น้ำ ลดการสร้างขยะ เลือกรับประทานอาหารที่ทำมาจากวัตถุดิบในท้องถิ่น หรือมีกิจกรรมที่ชดเชยการปลดปล่อยคาร์บอน เช่น การเก็บขยะ การปลูกต้นไม้ เป็นต้น
ประโยชน์ของ ท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำ
- ช่วยลดก๊าซเรือนกระจกในชั้นบรรยากาศ
- สร้างการรับรู้และตระหนักถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
- เพิ่มคุณค่าและสร้างความน่าสนใจให้กับสินค้าและบริการด้านการท่องเที่ยว
- กระตุ้นเศรษฐกิจด้านการท่องเที่ยวและสร้างภาพลักษณ์ที่ดีต่อประเทศ
- สร้างโอกาสและการต่อยอดให้กับผู้ประกอบการและชุมชน
- มีนักท่องเที่ยวกลุ่มคุณภาพที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์กับการการส่งเสริม ท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ
มหาวิทยาลัยลัยลักษณ์ ซึ่งดำเนินโครงการธนาคารปูม้าเพื่อบริหารจัดการทรัพยากรชายฝั่งและยกระดับรายได้ให้กับชาวประมงในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราชและจังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งดำเนินการอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2561 จนถึงปัจจุบัน และได้มีการพัฒนาต่อยอดจากโครงการธนาคารปูม้าสู่ “การท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ วิถีการท่องเที่ยวยั่งยืน” โดยศูนย์บริการวิชาการ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ได้ลงพื้นที่ขับเคลื่อนงานพันธกิจสัมพันธ์กับสังคม (Social engagement) ภายใต้โครงการ การพัฒนากิจกรรมและเส้นทางการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำในพื้นที่ชุมชนชายฝั่งทะเล จังหวัดนครศรีธรรมราช บูรณาการกับการเรียนการสอนนักศึกษารายวิชา THB60-312 (การวางแผนและพัฒนาทรัพยากรการท่องเที่ยว) นำโดย รศ.ดร.อรอนงค์ เฉียบแหลม สำนักวิชาการจัดการ ได้ดำเนินการดังนี้
-
- ลงพื้นที่บริการให้คำปรึกษาแก่ผู้ประกอบการ
- ศึกษาศักยภาพของพื้นที่ที่คัดเลือกนำร่องจัดกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงประจักษ์เชื่อมโยงกับการเป็นสังคมคาร์บอนต่ำ พื้นชุมชนชายฝั่งทะเล จังหวัดนครศรีธรรมราช จำนวน 4 พื้นที่ ได้แก่ กลุ่มธนาคารปูม้าบ้านปากพญา กลุ่มธนาคารปูม้าบ้านปากน้ำปากพูน กลุ่มธนาคารปูม้าบ้านแหลมโฮมสเตย์ และศูนย์เรียนรู้ธนาคารปูม้าและประมงชายบ้านในถุ้ง
- ร่วมวางแผนการพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนชายฝั่งนำร่องที่สามารถเชื่อมโยงเรื่องการลดการใช้คาร์บอน โดยต่อยอดการท่องเที่ยวเชิงวิถีที่มีอยู่เดิมเชื่อมโยงสู่การท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ ทั้งนี้เพื่อกระตุ้นให้ชาวประมงและบุคคลที่เกี่ยวข้องเข้าใจและให้ความสำคัญกับการส่งเสริมสังคมคาร์บอนต่ำตามเป้าหมายของรัฐบาล
- พัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ หรือ Low Carbon Tourism ท่องเที่ยวที่ลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนและรบกวนสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด
- จัดทำโปรแกรมการศึกษาเพื่อส่งเสริมความยั่งยืนให้กับชุมชนในท้องถิ่น มีกิจกรรมการท่องเที่ยวที่ให้ความสำคัญรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม และลดก๊าซคาร์บอน เช่น การเลือกยานพาหนะในการเดินทาง การทำกิจกรรมท่องเที่ยวด้านสิ่งแวดล้อม เช่น กิจกรรมปลูกป่า การเก็บขยะ เส้นทางศึกษาธรรมชาติ เป็นต้น ซึ่งเป็นรูปแบบการท่องเที่ยวที่ผสมผสานแนวคิดของการท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และการท่องเที่ยวแบบมีความรับผิดชอบไว้ด้วยกัน สำหรับการเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำ สามารถเที่ยวแบบง่าย ๆ ด้วยการวางแผนเที่ยวที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อมเป็นหลัก การเลือกยานพาหนะโดยไม่ต้องพึ่งพาพลังงาน การเลือกใช้จักรยาน หรือเรือระบบโซล่าเซลล์ ส่งเสริมการประหยัดพลังงาน ลดปัญหาขยะ หรือที่พักที่มีระบบการจัดการเอื้อต่อธรรมชาติ การเลือกรับประทานอาหารที่เน้นการใช้อัตลักษณ์ท้องถิ่น เน้นการท่องเที่ยวประเภทอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กิจกรรมที่ส่งเสริมการลดการปลดปล่อยคาร์บอน เช่น กิจกรรมปลูกป่าชายเลน การเก็บขยะ เส้นทางศึกษาธรรมชาติ เป็นต้น
วลัยลักษณ์ หลักในถิ่น
ทุกปี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์จะมีการจัดกิจกรรมรับฟังความคิดเห็นและสร้างการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน (ผู้แทนชุมชน ผู้ประกอบการภาคเอกชน หน่วยงานภาครัฐ และสถาบันการศึกษาเครือข่าย) โดยดำเนินการดังต่อไปนี้
- กระบวนการประชุมผู้แทนชุมชน
- การติดตั้งธนาคารปูม้าและศูนย์เรียนรู้ธนาคารปูม้าตามความต้องการของชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยวิเคราะห์จากความเหมาะสมของพื้นที่ จำนวนชาวประมงในพื้นที่ที่มีส่วนร่วม ความเข้มแข็งของกลุ่ม การสร้างแรงบันดาลใจในการทำงานอนุรักษ์เพื่อความยั่งยืน และการบริหารจัดการทรัพยากรเชิงพื้นที่เพื่อดำเนินการยกระดับธนาคารปูม้าเพิ่มโอกาสความสำเร็จโดยเชื่อมโยงกิจกรรมการท่องเที่ยวและกิจกรรมสร้างอาชีพอื่น ๆ
- การสร้างมูลค่าเพิ่มวิถีประมงปูม้าด้วยอัตลักษณ์การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์และการท่องเที่ยวเพื่อการอนุรักษ์ในพื้นที่ชุมชนธนาคารปูม้าในจังหวัดนครศรีธรรมราชและจังหวัดสุราษฎร์ธานี
ซึ่งในทุก ๆ กิจกรรม ผู้แทนชุมชน ผู้แทนหน่วยงานต่าง ๆ ในพื้นที่มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นเพื่อบูรณาการขับเคลื่อนกิจกรรมในพื้นที่ให้เป็นไปอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน เพื่อดำเนินการจัดกิจกรรมติดตามประเมินผลโครงการเพื่อถอดบทเรียนความสำเร็จของโครงการแบบชุมชนและทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเยี่ยมชมความสำเร็จโครงการ ด้วยการลงพื้นที่ดูงานของท่านรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และคณะที่ปรึกษา ซึ่งสร้างขวัญและกำลังใจให้แก่สมาชิกผู้ร่วมโครงการธนาคารปูม้าเพื่อการพัฒนาต่อยอดให้แก่เยาวชนรุ่นหลัง นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาต่อยอดโครงการธนาคารปูม้าด้วยจัดกิจกรรมอบรมการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ วิถีการท่องเที่ยวยั่งยืน (LOW CARBON JOURNEY SAMUI) ตามความต้องการของชุมชน ณ อำเภอเกาะสมุย ในระหว่างวันที่ 12 -13 มีนาคม 2568 ในงาน Mui Story: Samui Local Food Fest 2025 ระหว่างวันที่ 14-15 มีนาคม 2568 ธนาคารปูม้าบ้านใต้ และธนาคารปูม้าชุมชนบ้านหัวถนน ได้รับโอกาสจากสมาคมท่องเที่ยวโดยชุมชนอำเภอเกาะสมุยและหน่วยงานในพื้นที่อำเภอเกาะสมุยเพื่อเผยแพร่เมนูปูม้า และเส้นทางการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ อำเภอเกาะสมุย แก่นักท่องเที่ยวนานาชาติจากหลากหลายประเทศ
จากการที่มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ได้นำผลจากการมีส่วนร่วมไปปรับปรุงพัฒนาการดำเนินงานร่วมกับภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ ทำให้ได้รับทุนสนับสนุนการพัฒนาท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนและส่งเสริมการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ “LOW CARBON JOURNEY SAMUI” จำนวน 3 พื้นที่ คือ
-
-
- Blue crab bank
- Honey Rose Herb Garden
- Samui caravans, Suan Nai Daeng
-
นำร่องการท่องเที่ยวชุมชนสู่สังคมคาร์บอนต่ำ ที่มุ่งเน้นการต่อยอดใช้ธนาคารปูม้าเป็นเครื่องมือสำหรับบริหารจัดการทรัพยากรทะเลและชายฝั่ง การสร้างความร่วมมือของเครือข่ายภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในการร่วมพลังขับเคลื่อนให้เกิดความยั่งยืนที่เป็นรูปธรรม ภายใต้โครงการธนาคารปูม้าเครื่องมือการบริหารจัดการทรัพยากรชายฝั่งแบบองค์รวมเพื่อการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน ซึ่งได้รับงบประมาณทุนอุดหนุนการวิจัยและนวัตกรรมประจำปี 2567 จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และได้รับโอกาสเผยแพร่ข้อมูลผลจากความสำเร็จในการเรียนรู้ ตามอัตลักษณ์ชุมชนจากสมาคมท่องเที่ยวโดยชุมชนอำเภอเกาะสมุยและหน่วยงานในพื้นที่อำเภอเกาะสมุยให้แก่นักท่องเที่ยวจากหลากหลายประเทศอย่างต่อเนื่อง การดำเนินโครงการการต่อยอดกิจกรรมธนาคารปูม้าสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) เป้าหมายตาม SDG ข้อที่ 14 Life below water (อนุรักษ์และใช้ประโยชน์จากมหาสมุทร ทะเล และทรัพยากรทางทะเลอย่างยั่งยืน เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน) ข้อที่ 13 Climate Action (ปฏิบัติการอย่างเร่งด่วนเพื่อต่อสู้กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และผลกระทบที่เกิดขึ้น) และข้อที่ 17 Partnerships for the Goals (สร้างความร่วมมือกับเครือข่ายและหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องด้วย)
แหล่งข้อมูลอ้างอิงและภาพประกอบ
การพัฒนาต่อยอดโครงการธนาคารปูม้าเครื่องมือการบริหารจัดการทรัพยากรชายฝั่งแบบองค์รวมเพื่อการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน สู่การท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ วิถีการท่องเที่ยวยั่งยืน (LOW CARBON JOURNEY SAMUI) https://cas.wu.ac.th/archives/32780
ม.วลัยลักษณ์-วช. ขับเคลื่อนขยายผลธนาคารปูม้า BCG มุ่งยกระดับเศรษฐกิจฐานราก เสริมการท่องเที่ยว https://ocd.wu.ac.th/photo/index.php/event/wuphoto/11092563-1
ธีรพงศ์ หนูปลอด. ม.วลัยลักษณ์-วช. ขับเคลื่อนขยายผลธนาคารปูม้า BCG มุ่งยกระดับเศรษฐกิจฐานราก เสริมการท่องเที่ยว https://www.wu.ac.th/th/news/18566
มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ระดมความคิดเห็นจัดทำแผนการพัฒนาพื้นที่ชายฝั่ง และการท่องเที่ยวเชิงอัตลักษณ์คาร์บอนต่ำ สร้างความร่วมมือในการบริหารฟื้นฟูทรัพยากร ยกระดับสินค้าทางด้านประมงชายฝั่ง สร้างมูลค่าเพิ่มสินค้าเชิงอัตลักษณ์ของจังหวัดนครศรีธรรมราช https://nakhonsithammarat.prd.go.th/th/content/category/detail/id/9/iid/322515
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2564). CARBON NEUTRAL TOURISM คู่มือแนวทางการออกแบบและพัฒนาธุรกิจท่องเที่ยวที่ปล่อยคาร์บอนสุทธิเป็นศูนย์. สืบค้นจาก https://api.tourismthailand.org/upload/live/content_article_file/20603-17661.pdf
บ้านเมือง. (2565). Low Carbon Tourism วิถีการท่องเที่ยวแบบรักษ์โลก เทรนด์แห่งการเรียนรู้นอกห้องเรียนในยุคโควิค. สืบค้นจาก https://www.banmuang.co.th/news/politic/279069
มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย. (2564). การท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ (LOW CARBON TOURISM). สืบค้นจาก https://tourism.utcc.ac.th/บทความเรื่อง-การการท่อ-3/
พรพรรณ ปัญญายงค์. (2566) เที่ยวแบบรักษ์โลก เที่ยวแบบ “Low Carbon Tourism” สืบค้นจาก https://www.onep.go.th/เที่ยวแบบรักษ์โลก-เที่ย/
ศิวฤทธิ์ พงศกรรังศิลป์ และ พิมพ์ลภัส พงศกรรังศิลป์. (2561). พฤติกรรมและความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมของนักท่องเที่ยวชาวไทยในแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลและชายหาด กรณีศึกษา เกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี. Veridian E-Journal,Silpakorn University ฉบับภาษาไทย มนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และศิลปะ. 11(2): ( พฤษภาคม – สิงหาคม 2561 ) : 2801-2816 สืบค้นจาก https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Veridian-E-Journal/article/view/145204/107313
